Even geen innige omhelzing meer

De premier van Aruba is woedend over de immenging van Nederland in de Arubaanse begroting: „Over my dead body.” Nederland mág wel zwaar ingrijpen, maar de vraag is of dat verstandig is.

De Arubaanse premier Mike Eman, die nu in hongerstaking is gegaan, omhelst hier de Surinaamse dj Chuckie, tijdens een feestavond op het eiland, waarbij ook koning Willem-Alexander en koningin Máxima aanwezig waren, in november vorig jaar. ANP ROYAL IMAGES MICHAEL KOOREN

Een premier in hongerstaking die Nederland beschuldigt van „chanteren en gijzelen” en die een persconferentie in tranen beëindigt. Zo hoog lopen de politieke emoties op Aruba op, nu Nederland zich bemoeit met zijn begroting.

Vrijdag kreeg de gouverneur van Aruba uit Den Haag opdracht de Arubaanse begroting niet te ondertekenen, nadat een week eerder al een onderzoek naar de eilandsfinanciën was ingesteld. Premier Mike Eman is daar zo boos over dat hij is opgehouden met eten. „Over my dead body”, zei hij maandag over de inmenging van Nederland. „Aruba heeft te lang voor autonomie gestreden.”

Minister Ronald Plasterk (Koninkrijksrelaties, PvdA) heeft de hongerstaking onwenselijk genoemd, maar blijft bij de maatregelen. „Als er nu niet wordt ingegrepen, vraagt men zich in de toekomst af of iedereen heeft zitten slapen toen Aruba afstevende op de randen van de rotsen”, zei hij gisteren tegen de NOS.

Staatsschuld van 75 procent

De kwestie lijkt simpel. Aruba overtreedt met een begrotingstekort van zeker 6 procent en een staatsschuld van bijna 75 procent alle internationale normen voor goed financieel beleid. Nederland ziet zich binnen het koninkrijk als hoeder van deugdelijk bestuur en grijpt daarom in voordat het erger wordt.

Maar de kwestie is ingewikkelder. Ten eerste gaat Nederland binnen het koninkrijk niet over de begroting van het autonome land Aruba. Ten tweede lijkt het eiland op de goede weg om zelf de problemen aan te pakken. En ten slotte is de relatie tussen de voormalige Antillen en Nederland per definitie gecompliceerd door het koloniale verleden. Meer nog dan wanneer een Brusselse trojka naar Griekenland trekt om daar schoon schip te maken, ervaren de Antilliaanse eilanden de bemoeienis van Nederland als „een verkrachting”, zoals Eman het noemt. Daar komt bij dat Aruba geen geld ontvangt van Nederland. „Wij hebben nooit ons handje opgehouden”, aldus Eman.

Vijand voor Nederlandse regering

Nederland mág via de gouverneur zwaar interveniëren in de Arubaanse aangelegenheden, maar de vraag is of dat verstandig is. Bovendien zijn er vragen bij de manier waarop de Rijksministerraad (de Nederlandse ministerraad plus de gevolmachtigde ministers van Aruba, Curaçao en Sint Maarten) vorige week de beslissing heeft genomen. Volgens Eman en zijn juridische adviseurs is daarbij niet de juiste procedure gevolgd en had Aruba de kans moeten krijgen ‘intern rappel’ aan te vragen. Dat werd hem onmogelijk gemaakt. Daarmee heeft Eman, zei hij maandag, geen mogelijkheden de beslissing juridisch aan te vechten.

Aruba en Eman zijn vijanden voor de Nederlandse regering. Van het eiland, dat in 1986 een onafhankelijk land werd binnen het koninkrijk, heeft Nederland nooit veel last gehad. Sinds Eman in 2009 aantrad, heeft hij ondanks „cynisme en negativisme” op Aruba bepleit „dat het koninkrijk best zou kunnen functioneren”. Vooral voor Nederlandse bedrijven ging de deur open.

Op de persconferentie die Eman maandag hield, speculeerde hij over het „draagvlak” voor het koninkrijk. Van premier Mark Rutte mogen de eilanden eruit stappen. „Dan belt u even en dan regelen we dat”, zei hij een jaar geleden tijdens een bezoek aan het Caraïbisch gebied.

Iedereen weet echter dat onafhankelijkheid van de voormalige Antillen alleen al vanwege Defensie onwaarschijnlijk is. En intussen trekt Nederland de financiën van de eilanden nadrukkelijk naar zich toe. Curaçao en Sint Maarten staan sinds een schuldsanering in 2010 onder streng financieel toezicht, dat zou er voor Aruba ook moeten zijn. Nederland staat zelf immers ook onder controle van Brussel, dus waarom Aruba niet?

Eman legde gisteren uitvoerig uit dat terwijl Nederland tijdens de economische crisis bezuinigde, hij juist investeerde. „Beide modellen werken.” Maar de Nederlandse regering wil hem het sobere „rechtse” model opdringen.