Dit zijn de kanshebbers voor de resterende topposten bij de EU

Huidig EU-buitenlandcoördinator Catherine Ashton (links) in gesprek met onder anderen Angela Merkel en huidig EU-president Herman van Rompuy op een Europese top vorig jaar in Brussel. Foto EPA / Olivier Hoslet

Voor de derde keer in zes weken komen de Europese regeringsleiders vanavond voor een eurotop samen om de topposten in de EU te verdelen. Het is een politiek spel dat niemand wil verliezen. Vandaag gaat het in elk geval over de volgende buitenlandcoördinator van de EU. Misschien wordt er ook een nieuwe ‘president’ gekozen. Wie zijn er in de running?

Wie wordt de buitenlandcoördinator?

Europese leiders besluiten vanavond waarschijnlijk wie de opvolger wordt van de Britse barones Catherine Ashton. De functie van ‘buitenlandminister van de EU’ geldt als één van de hoofdprijzen in de banencarrousel. Wie de job krijgt en daarmee Hoge vertegenwoordiger van de Unie voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid wordt, is tevens vicevoorzitter van de Europese Commissie. Enige haast is geboden bij de invulling van de post: in deze tijden van conflict in Oekraïne, Irak en Syrië heeft commissievoorzitter Jean-Claude Juncker broodnodig een rechterhand nodig.

En de kanshebbers zijn…

Radek Sikorski: De Polen willen na tien jaar EU-lidmaatschap wel een keer een belangrijke post vervullen. Ze hebben minister van Buitenlandse Zaken Sikorski naar voren geschoven. Maar hij wordt door sommige lidstaten “te wild en te anti-Russisch gevonden”, schrijft correspondent Stéphane Alonso vandaag in NRC. En zijn imago is herstellende na de publicatie van privé-gesprekken waarin hij de vloer aanveegt met de Britse premier David Cameron. De Pool noemde hem “incompetent” in EU-kwesties. Het is de vraag of Cameron de aanstelling van Sikorski vanwege die belediging zou blokkeren. Sikorski is bij uitstek anglofiel, schrijft Alonso. “Hij woonde jarenlang in het Verenigd Koninkrijk, studeerde er en was lid van dezelfde studentenvereniging als Cameron, de Bullingdon-club.”

Frans Timmersmans: De naam van de minister van Buitenlandse Zaken en PvdA’er duikt dikwijls op in het geruchtencircuit. Hij heeft in elk geval mee dat hij behoort tot de sociaaldemocratische familie en de PvdA nu aan de beurt is om een Nederlandse eurocommissaris te leveren (de laatste tien jaar zat VVD’er Neelie Kroes in Brussel, daarvoor Frits Bolkestein (ook VVD) en daarvoor CDA’er Hans van den Broek).

Maar Den Haag lijkt eerder te mikken op een zware economische post. Voor Nederland zou een economische post aantrekkelijk zijn, ook gezien het publieke debat in Nederland zelf. Dat staat veel meer in het teken van economie dan van buitenlandse politiek.

Kristalina Georgieva: De naam van deze Bulgaarse, die nu nog eurocommissaris voor internationale samenwerking is, wordt steeds vaker genoemd. Georgieva was heel succesvol en gewaardeerd als eurocommissaris, schrijft Alonso, maar komt uit een jonge EU-lidstaat die niet het gewicht heeft van Polen. Georgieva was eerder vice-president van de Wereldbank in New York. Zij heeft, kortom, ervaring en een groot ander voordeel: ze is vrouw. Dat zou zomaar doorslaggevend kunnen blijken, want het is bekend dat Juncker aandringt op meer vrouwen in zijn commissie.

Federica Mogherini: Dan is er ook nog de Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken. Zij werd voorgedragen door premier Matteo Renzi. Die heeft een streepje voor, omdat hij als één van de weinige leiders sterker uit de Europese verkiezingen kwam. Ander pluspuntje: deze politicus van de centrum-linkse Partito Democratico is vrouw. Nadeel: ze is pas sinds februari minister en heeft dus amper ervaring op het politieke toneel. Toch zeggen bronnen tegenover de European Observer dat er een goede kans is dat zij buitenlandcoördinator wordt, omdat ook meeweegt dat Italië een groot land is en zuidelijk. De Baltische staten zijn in elk geval fel gekant tegen haar kandidatuur. Al was het maar omdat ze als minister tijdens het Italiaanse voorzitterschap van de EU naar Rusland ging voor een ontmoeting met president Poetin.

Foto ANP / Lex van Lieshout

Wie wordt president?

Dan is er nog de vacature voor ‘president’ van de EU, de opvolger van de Belg Herman van Rompuy. ‘President’ is eigenlijk het verkeerde woord, want het gaat hier om het voorzitterschap van de Europese Raad van regeringsleiders. Er bestaat een kans dat morgen niet besloten wordt over een opvolger. De termijn van Van Rompuy loopt pas in december af en volgens de European Observer bestaat er onenigheid over welke kandidaat het moet worden. Dit heeft weer te maken met de politieke kleur van de gegadigden, en hangt af van de politieke kleur van degenen die gekozen worden voor de andere topposten. EU-leiders streven naar een evenwicht tussen noord-zuid, oost-west, man-vrouw, grote en kleine landen en tussen de grootste politieke families in de EU.

Helle Thorning-Schmidt: De Deense premier is centrum-links, maar zou volgens de European Observer dicht genoeg bij het midden zitten om ook op goedkeuring te kunnen rekenen van de Duitse bondskanselier Merkel en de Britse premier Cameron. Maar er bestaat een kans dat de Franse president François Hollande, een socialist, dwarsligt, omdat Denemarken geen euroland is. Een voordeel is, wederom, dat ze vrouw is. Maar wat mogelijk tegen haar werkt is dat haar regerende Sociaal-Democraten tijdens de Europese Verkiezingen tweede werden na de Deense Volkspartij.

Enda Kenny: De Ierse premier Enda Kenny werd, net als zijn Finse collega Jyrki Katainen, eerst nog genoemd als alternatief voor Jean-Claude Juncker bij de Europese Commissie. Maar daar is niets van gekomen. Kenny behoort tot de christendemocratische en conservatieve fractie van de Europese Volkspartij. Zelf wilde hij niet op speculaties over de toppost ingaan. “Mijn prioriteit is om leiding te blijven geven aan de regering en banen te creëren”, zei hij eerder deze maand volgens de Irish Independent na een ontmoeting met bondskanselier Merkel.

Valdis Dombrovskis en Andrus Ansip: De Letse oud-premier Dombrovskis en de liberale minister-president van Estland Andrus Ansip worden genoemd als Baltische kandidaten voor het voorzitterschap van de Europese Raad. Die landen zijn erg kritisch over de mogelijke aanstelling van Mogherini - zuidelijk, vrouw, groot land - als buitenlandcoördinator. Een toppost voor Dombrovskis of Ansip- oostelijk, mannen uit kleine landen - zou de onvrede over de benoeming van Mogherini enigszins moeten sussen. Maar of het genoeg is om hun bezwaren weg te nemen, is niet zeker, schrijft de European Observer.

Mark Rutte: De Nederlandse premier zou een tijdje geleden door Merkel zijn gepolst als opvolger van Herman van Rompuy. Hij zou het idee gelijk hebben afgewezen. Het uitzitten van de periode van zijn tweede kabinet ziet hij als een ‘erekwestie’, zeiden partijgenoten tegenover NRC. Opvolging door een VVD’er en dus liberaal zou een manier kunnen zijn geweest van Merkel om Cameron tegemoet te komen. Britse diplomaten zeggen echter dat Cameron meer heeft aan Rutte als regeringsleider en politiek bondgenoot.

De andere puzzelstukjes

Op de achtergrond speelt ook de invulling van andere posten mee. Zo wil Duitsland graag opnieuw de energieportefeuille, al wil Polen dat ook. Duitsland en Groot-Brittannië willen allebei eurocommissarissen leveren voor telecom. Frankrijk wil, net als Nederland, een zware economische post. De naam van minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën, PvdA), nu voorzitter van de eurogroep, valt regelmatig als het gaat om de volgende eurocommissaris van economische zaken.

Als hij die baan krijgt, kan de post van permanente eurogroepvoorzitter naar een christendemocraat, schrijft Stéphane Alonso. In dat kader wordt de Spaanse economieminister Luis de Guindos genoemd. Als hij - man, christendemocraat, uit een groot zuidelijk land - die post zou krijgen, kan dit consequenties hebben voor de kansen van christendemocraat Sikorski, maar ook voor de kans van de zuidelijke Mogherini, als buitenlandcoördinator.

En zo heeft de aanstelling van de één, verstrekkende consequenties voor de kansen van een ander. Deze ingewikkelde politieke puzzel moet over een paar maanden gelegd zijn.