Slimme show zonder de Vlaamse grap

Al elf jaar is kennisquiz De slimste mens een succes op de Vlaamse tv. Daar met komieken, hier met Maarten van Rossem en Philip Freriks. Gisteren begon in Nederland seizoen 4.

Eindelijk. Na twee eerdere pogingen lijkt De slimste mens nu ook een succes in Nederland. De Vlaamse kijkcijferhit is uitgegroeid tot een van de populairste kennisquizzen van Nederland. Vorig jaar keken 1 miljoen mensen naar het dagelijkse programma. Gisteravond begon het vierde seizoen bij de NCRV op Nederland 2.

In De slimste mens moeten drie Bekende Nederlanders zo snel mogelijk vragen beantwoorden. Parate kennis is belangrijk: noem alle romans van Arnon Grunberg. Maar je moet ook kunnen associëren: wat weet je van Bob Marley? Deelname is niet zonder risico op imagoschade. Zanger Charly Luske kreeg vorig jaar alle Marley-fans over zich heen toen die hem niet alleen associeerde met Jamaica en reggae, maar ook met ‘dood door een overdosis’. Marley stierf aan kanker.

Het recente succes in Nederland is opmerkelijk. Al elf jaar is de quiz ongekend populair in Vlaanderen, daar als De Slimste Mens ter Wereld. Naar de finales in 2009 en 2010 keken 2 miljoen Vlamingen, marktaandeel 80 procent. Dat is net zoveel kijkers als de WK-wedstrijden van de Rode Duivels. De slimste mens maakte NRC-hoofdredacteur Peter Vandermeersch, destijds de baas van de Vlaamse krant De Standaard, een Bekende Vlaming.

In Nederland wilde het maar niet lukken. In 2006 bracht de zender Talpa het format op de Nederlandse tv, toen nog als De Slimste. Er keken pakweg 300.000 kijkers per aflevering. Linda de Mol presenteerde, acteur Cees Geel was jury. Na twee seizoenen viel het doek. In 2009 keerde de quiz één seizoen terug op RTL 4, met Martijn Krabbé. Met een half miljoen kijkers werd het weer geen hit.

Het late succes in Nederland begon medio 2012, als alternatieve programmering voor de Olympische Spelen in Londen. De dagelijkse frequentie, de nonchalante presentatie van voormalig anchorman Philip Freriks en het brommende commentaar van Maarten van Rossem bleken veel kijkers aan te spreken.

Die combinatie verschilt nogal van de Vlaamse opzet. Daar moet het programma het ook hebben van de humoristische inbreng van de jury. Met name stand-up comedian Philippe Geubels bezorgde in vorige reeksen presentator Erik Van Looy – plus deelnemers en kijkers – regelmatig de slappe lach. Naast het vaste jurylid Geubels schoof in recente seizoenen altijd een prominent gastjurylid aan.

Het succes in Vlaanderen is de afgelopen seizoenen wel iets gedaald. Sinds 2011 wordt de quiz niet meer uitgezonden op het publieke Eén, maar op het kleinere commerciële VIER, het Vlaamse SBS 6. Het programma verhuisde mee, toen mediabedrijf De Vijver SBS België overnam. Dat is ook eigenaar van De Slimste-producent Woestijnvis. In Vlaanderen keken afgelopen seizoen ruim 1 miljoen mensen.

Zowel in Nederland als Vlaanderen trok De slimste meer kijkers op een publieke dan een commerciële zender. Maakt dat de quiz een typisch ‘publiek’ programma? Nee. Talpa werd destijds sowieso minder bekeken, net als VIER. Het minder flitsende duo Freriks-Van Rossem past wel beter bij de NCRV en Nederland 2. Zo heeft de kijker hier blijkbaar een voorkeur voor de slow television-uitvoering dan de variant met snellere en hardere grappen in Vlaanderen.