Column

NPO is publieke organisatie die doet of het een bedrijf is

Beetje puzzelen. Volgens het CBP schendt de NPO rechten. Volgens de VVD holt het CVRM het begrip mensenrecht uit. Volgens de NPO legt het CBP het begrip persoonsgegevens te nauw uit. Volgens de RvC is de NPO te links. Volgens de NPO is het CBP een opa.

Deze warboel van een afstandje overziend vraag je je af of er geen hogere instantie bestaat die orde in de chaos schept. Of moet ik het soms weer doen?

De chaos onder al deze organisaties staat niet op zich: er liggen maatschappelijke conflicten aan ten grondslag. Toch vormen die niet het probleem. Conflicten zijn de core business van het samenleven; je hoopt dus maar dat mensen ze gewoon onderling uitvechten en dat de samenleving gezellig al ruziënd voorwaarts moddert. Dat vindt zelfs een organisatie als het College voor de Rechten van de Mens. ‘We gaan niet op elk flutdingetje reageren’, laat het optekenen in Het Parool.

Tegelijk verkondigt een kamerlid van de VVD in dezelfde krant dat het CVRM wel degelijk op elk flutdingetje reageert. Van welk flutdingetje hierbij akte. En zo alles bij elkaar opgeteld, moet je concluderen dat organisaties soms meer conflicten veroorzaken dan ze oplossen. Je wilt volksleven en in plaats daarvan komen autoriteiten aan het woord. De twistvraag die ze het luidruchtigst bespreken is wie over wat gaat en waarom.

Laten we eens een buitenlands voorbeeld nemen. In de VS heeft de hoogste rechter, het Supreme Court, zojuist besloten dat winkelketen Hobby Lobby zich mag bemoeien met de anticonceptie die zijn werknemers in noodgevallen gebruiken. Hobby Lobby is namelijk gelovig. Dat wil zeggen, niet helemaal, maar wel de bazen. Zij hebben op grond van hun geloof vrijstelling gevraagd van de Affordable Care Act, de wettelijke verplichting om werknemers een gezondheidsverzekering te bieden die ook de morning-afterpil dekt.

Dat Hobby Lobby van de rechter de wet inderdaad naast zich neer mag leggen, wordt door voorstanders en tegenstanders gezien als een overwinning op de overheid en Obama’s gezondheidsplan. De overheid heeft zich niet te bemoeien met het privéleven en de religieuze overtuigingen van haar burgers, is de gedachte. Vrijheid blijheid. De ironie wil natuurlijk dat een groot bedrijf als Hobby Lobby zich vervolgens zelf allerindringendst bemoeit met het privéleven van zijn werknemers en ze de vrije keuze ontzegt die de overheid ze geeft.

De rechterlijke uitspraak is dan ook niet onomstreden. Als je eenmaal uitzonderingen op de wet maakt voor bedrijven, luidt de kritiek, zet je de deur open voor discriminatie en dwingelandij. De samenleving ontworstelt zich aan de overheid met haar wetten en krijgt daarvoor in de plaats ondernemingen die politiek bedrijven.

Iets dergelijk zie je in de kwestie NPO – CBP - RvC. De Nederlandse Publieke Omroep schendt volgens het College Bescherming Persoonsgegevens de privacy van de bezoekers op zijn sites. Hun surfgedrag wordt met cookies gevolgd en de gegevens worden aan de hoogste bieder verkocht. Mag niet, zegt het CBP. ‘Het CBP stelt zich op als een opa’, zegt NPO-bestuurder Henk Hagoort jeugdig.

Natuurlijk zijn er verschillen tussen de twee genoemde gevallen. Hobby Lobby is een bedrijf dat doet alsof het een kerk is. De NPO is een publieke organisatie die doet alsof ze een bedrijf is. Maar er is ook een belangrijke overeenkomst, en die zit in de gedeelde illusie dat je je kunt ontworstelen aan de slavernij door uit de handen van de overheid te vluchten in de armen van het bedrijfsleven.

Hobby Lobby en de NPO beweren dat ze de mensen met rust laten – weg met de betuttelende overheid – en halen hun privéleven tegelijk grondig overhoop. Volgens de hippe bestuursvoorzitter van de NPO snapt de ‘nieuwe generatie’ niet wat hier mis mee is. Het lijkt mij precies de reden waarom de nieuwe generatie nog op school zit. Dat geeft de gelegenheid erover na te denken.

O, wacht. We hebben nog een laatste puzzelstukje. De RvC. In het ND zei een lid van de Raad voor Cultuur dat de NPO te links is. In het gehele land steeg een juichkreet op van herkenning. Ja, het omroepbestel is te links, dat hebben we altijd al wel geweten. Maar wat het lid van de RvC eigenlijk zei is dat het bestel te weinig pluriform is. Vooral omdat anderen dan de VARA zich niet laten horen. Door gebrek aan avontuurlijkheid dreigt eenheidsworst, ‘dan je trek je naar RTL 4 toe’.

Ik legde het puzzelstukje op zijn plaats. Omdat alle commerciële talenten om commerciële redenen naar RTL zijn vertrokken, waar ze vrij zijn van de betutteling van de overheid, dreigen zowel RTL als NPO tot eenheidsworst te verworden, zodat van vrijheid en keuze geen sprake meer is. De conclusie? Alle organisaties gehoord hebbend, denk ik dat je het best eigen baas kunt worden.