De kont van de wereld zorgt nu voor zichzelf

Het kleinste Canarische eiland gaat als eerste ter wereld volledig voorzien in zijn eigen elektriciteitsbehoefte.

De pijpleiding van het gedeelte voor waterkracht van de gemengde centrale. Met de energie van windmolens wordt water omhoog gepompt. Foto Gorona del Viento

De visser schudt een groot net schelpdieren leeg. Klaterend vallen ze op de weegschaal van de visafslag van La Restinga. En nog een half dozijn papegaaivissen, dé delicatesse op El Hierro. Toch is de vissoort nog niet volledig hersteld van de uitbarsting, in 2011, van een onderzeese vulkaan bij het kleinste Canarische Eiland.

„En nu wordt de visstand opnieuw bedreigd”, zegt visser David Pavón. Het gevaar komt in zijn ogen van de plannen van de Spaanse energiereus Repsol. Die wil tussen de eilanden en de Marokkaanse kust naar olie gaan boren. Pavón: „Als er iets misgaat, zoals laatst in de Golf van Mexico, zou dat een enorm gebied schaden.”

Midden in deze discussie toont El Hierro nu dat er alternatieven zijn voor olie. Met veel tamtam opende het deze zomer de wind- en waterkrachtcentrale Gorona del Viento. Daarmee kan het snel volledig voorzien in zijn eigen energiebehoefte. Een wereldprimeur.

Tot voor kort importeerde El Hierro elk jaar veertigduizend vaten diesel. Die waren nodig voor het opwekken van stroom door middel van generatoren. Zodra de nieuwe centrale op volle kracht draait, zal het kleinste en meest zuidwestelijke eiland van de Spaanse archipel voor de Atlantische kust van Afrika onafhankelijk zijn van de buitenwereld.

Vooralsnog nemen veel eilandbewoners een afwachtende houding aan. „Ze investeerden 82 miljoen in dit megaproject, op een eiland van achtduizend mensen. Dat is toch buiten proportie?”, klaagt Fernando Padrón, een hoteleigenaar in de slaperige hoofdstad Valverde. „Politici maken er goede sier mee. Maar wat heb ik er aan?”

Deze scepsis leeft breed onder de herreños. Velen klagen dat hun elektriciteitsrekening niet omlaag zal gaan. Spanjaarden betalen in Europa na de Ieren en de Cyprioten het meest voor elektriciteit. De stroommarkt is een oligopolie waar enkele grote bedrijven de prijzen kunstmatig hoog houden. De stroomprijs wordt voor het hele land vastgelegd en zal daarom ook blijven gelden op El Hierro, waar de economische crisis nog harder heeft toegeslagen dan in de rest van Spanje. Ook al zijn er veel bewoners weggetrokken op zoek naar werk, de werkloosheid op het eiland is met 33 procent torenhoog.

Toch verwachten de autoriteiten dat het project meer steun krijgt. „Zo gaat de waterrekening omlaag”, belooft de huidige eilandpresident Alpidio Armas. Dit kan omdat de elektriciteit om grondwater op te pompen en zeewater te ontzilten, rechtstreeks door de centrale wordt geleverd.

Het eiland schat dat het als grootaandeelhouder jaarlijks twee miljoen euro overhoudt aan de elektriciteitsverkoop. „Geld dat zal geïnvesteerd worden in sociale projecten en infrastructuur”, legt Armas uit.

Ook wil de lokale bestuurders het eiland verder ‘vergroenen’. Per 2020 moet het wagenpark geheel bestaan uit elektrische auto’s. Het groene imago moet meer bezoekers naar het eiland lokken. Geen massatoerisme zoals op Tenerife, maar een vorm van duurzaam toerisme als extra inkomstenbron naast de traditionele landbouw en de visserij. Ook het exporteren van dit model moet uiteindelijk banen gaan opleveren.

Op El Hierro leeft traditioneel een sterk gevoel van isolement en achterstelling. Toen Europeanen Amerika nog moesten ‘ontdekken’ werd het beschouwd als de laatste buitenpost voor het einde van de wereld. El Culo del Mundo – de kont van de wereld. „Hier verloor de duivel zijn onderbroek en hij kwam niet terug om hem op te halen”, luidt een lokaal gezegde.

De eilandbewoners zijn overgeleverd aan de elementen. Bij de eruptie van 2011 spuwde de vulkaan maandenlang lava, giftige gassen en stenen in zee. Het eiland kreeg duizenden aardschokken te verduren en de toch al kleine toeristenstroom droogde op. Vissers konden ruim een jaar niet uitvaren. Het natuurgeweld werd wel vergeleken met het rampjaar 1948. Toen leidde een grote droogte tot een exodus – niet naar Spanje, maar naar Latijns-Amerika. Naar dat werelddeel emigreren Canariërs al eeuwen. Het voelt haast dichterbij dan Spanje.

El Hierro pronkt met zijn energie-zelfstandigheid. Maar is het ook een optie voor grotere eilanden? Daar slurpt het massatoerisme met zijn golfbanen, airconditioning en zwembaden stroom. De archipel als geheel is voor negentig procent afhankelijk van diesel, iets wat in het verzet tegen de proefboringen op de achtergrond blijft. „Grotere eilanden gaan misschien niet voor honderd procent, maar wel voor dertig of veertig procent op groene energie draaien”, stelt Juan Manuel Quintero, topman van Gorona del Viento.

Regiopresident Paulino Rivero is, net als de meerderheid van de bevolking, fel tegen de proefboringen. Hij wil er na de zomer een referendum over uitschrijven. En gebruikt de inauguratie om uit te halen naar Madrid. „Onze toekomst zal groen en blauw zijn, nimmer zwart.”