Aruba voelt zich verkracht door Nederland

Het gaat financieel mis op Aruba en Nederland grijpt in. Staatsrechtgeleerde Elzinga is verbaasd, premier Eman boos. „Wij hebben nooit ons handje opgehouden.”

Een premier in hongerstaking die Nederland beschuldigt van „chanteren en gijzelen” en die een persconferentie in tranen beëindigt. Zo hoog lopen de politieke emoties op Aruba op, nu Nederland zich bemoeit met zijn begroting.

Vrijdag kreeg de gouverneur van Aruba, Fredis José Refunjol, uit Den Haag opdracht de Arubaanse begroting niet te ondertekenen, nadat een week eerder al een onderzoek naar de eilandsfinanciën was ingesteld. Premier Mike Eman is daar zo boos over dat hij is opgehouden met eten. „Over my dead body”, zei hij gisteren over de inmenging van Nederland. „Aruba heeft te lang voor autonomie gestreden.”

Minister Ronald Plasterk (Koninkrijksrelaties, PvdA) heeft de hongerstaking onwenselijk genoemd, maar blijft bij de maatregelen. „Als er nu niet wordt ingegrepen, vraagt men zich in de toekomst af of iedereen heeft zitten slapen toen Aruba afstevende op de randen van de rotsen”, zei hij gisteren tegen de NOS.

Het Antilliaans Dagblad schrijft vanochtend over een mogelijk akkoord dat de hongerstaking zou moeten beëindigen, maar het ministerie kan dat niet bevestigen.

Deugdelijk bestuur

De kwestie lijkt simpel. Aruba overtreedt met een begrotingstekort van zeker 6 procent en een staatsschuld van bijna 75 procent alle internationale normen voor goed financieel beleid. Nederland ziet zich binnen het koninkrijk als hoeder van deugdelijk bestuur en grijpt daarom in voordat het erger wordt.

Maar de kwestie is ingewikkelder. Ten eerste gaat Nederland binnen het koninkrijk niet over de begroting van het autonome land Aruba. Ten tweede lijkt het eiland op de goede weg om zelf de problemen aan te pakken. En ten slotte is de relatie tussen de voormalige Antillen en Nederland per definitie gecompliceerd door het koloniale verleden. Meer nog dan wanneer een Brusselse trojka naar Griekenland trekt om daar schoon schip te maken, ervaren de Antilliaanse eilanden de bemoeienis van Nederland als „een verkrachting”, zoals Eman het noemt. Daar komt bij dat Aruba geen geld ontvangt van Nederland. „Wij hebben nooit ons handje opgehouden”, aldus Eman.

Ook Douwe Jan Elzinga, hoogleraar staatsrecht in Groningen en op Aruba, vraagt zich af of de maatregel proportioneel is. Nederland mág via de gouverneur zwaar interveniëren in de Arubaanse aangelegenheden. „Maar dat het formeel mag, betekent niet dat het verstandig is.”

Niet de juiste procedure

Bovendien zijn er vragen bij de manier waarop de Rijksministerraad (de Nederlandse ministerraad plus de gevolmachtigde ministers van Aruba, Curaçao en Sint Maarten) vorige week de beslissing heeft genomen. Volgens Eman en zijn juridische adviseurs is daarbij niet de juiste procedure gevolgd en had Aruba de kans moeten krijgen ‘intern rappel’ aan te vragen. Dat werd hem onmogelijk gemaakt. Daarmee heeft Eman, zei hij gisteren, geen mogelijkheden de beslissing juridisch aan te vechten.

Aruba en Eman zijn onwaarschijnlijke vijanden voor de Nederlandse regering. Van het eiland, dat in 1986 een onafhankelijk land werd binnen het koninkrijk, heeft Nederland nooit veel last gehad. Sinds Eman in 2009 aantrad, heeft hij ondanks „cynisme en negativisme” op Aruba bepleit „dat het koninkrijk best zou kunnen functioneren”. Vooral voor Nederlandse bedrijven ging de deur open.

Hoogleraar Elzinga is „verbaasd” over de „trendbreuk”, omdat de verhouding tussen Rutte en Eman volgens hem goed was. „Het (financiële) probleem is helder, maar Nederland grijpt meteen naar het zwaarste middel, in plaats van overleg en afspraken.”

Op de persconferentie die Eman gisteren hield, speculeerde hij over het „draagvlak” voor het koninkrijk. Van premier Mark Rutte mogen de eilanden eruit stappen. „Dan belt u even en dan regelen we dat”, zei hij een jaar geleden tijdens een bezoek aan het Caraïbisch gebied.

Iedereen weet echter dat onafhankelijkheid van de voormalige Antillen alleen al vanwege Defensie onwaarschijnlijk is. En intussen trekt Nederland de financiën van de eilanden nadrukkelijk naar zich toe. Curaçao en Sint Maarten staan sinds een schuldsanering in 2010 onder streng financieel toezicht en dat zou er voor Aruba ook moeten zijn, is het sentiment in Den Haag. Nederland staat zelf immers ook onder controle, van Brussel, dus waarom Aruba niet?

Eman legde gisteren uitvoerig uit dat terwijl Nederland tijdens de economische crisis bezuinigde, hij juist investeerde – met goede resultaten. „Beide modellen werken.” Maar de Nederlandse regering wil hem het sobere „rechtse” model opdringen.

Volgens Douwe Jan Elzinga had Nederland er wegens de geschiedenis verstandig aan gedaan Aruba niet eenzijdig toezicht op te leggen. „Ze hadden het beter aan Brussel of het IMF kunnen uitbesteden.”