Anthrax in de ijskast, pokken in een doos

Het Congres maakt zich zorgen over de vele slordigheden in laboratoria die met dodelijke virussen werken.

Anthrax in ijskasten zonder slot erop, in vrij toegankelijke ruimtes. Dodelijke virussen in plastic zakjes met ziplock, zonder de voorgeschreven tweede beschermende verpakking. Desinfecterende middelen die over de houdbaarheidsdatum zijn.

Er komt steeds meer naar buiten over de achteloze manier waarop de Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention omspringen met materiaal. In deze laboratoria wordt onderzoek naar dodelijke virussen uitgevoerd. Vandaag moet de directeur van de CDC, Tom Frieden, voor een commissie van het Congres verschijnen. Afgelopen dagen ging Frieden al door het stof toen bleek dat de solide reputatie van zijn organisatie, die in de meest geavanceerde laboratoria ter wereld onderzoek doet naar de aard en bestrijding van dodelijke virussen, aan diggelen ligt. „Ik ben verbijsterd dat dit hier kon gebeuren,” zei hij. De CDC bracht zelf de twee recentste incidenten naar buiten.

Begin deze maand werden dozen met daarin zes decennia oude monsters van het sinds 1980 uitgeroeide pokkenvirus aangetroffen in een opslagruimte – een aantal ervan is nog gevaarlijk. Vervolgens was er een incident met het verzenden van een gevaarlijke vorm van anthrax naar een ander lab, waarbij werknemers aan het spul werden blootgesteld – overigens zonder dat iemand ziek werd. Terwijl de top van de CDC daar onderzoek naar deed, kwam uit de organisatie het bericht over een eerder incident waarbij een griepvirus per abuis werd gemengd met het dodelijke vogelgriepvirus H5N1. Ook dat monster werd naar een ander lab gezonden. Frieden heeft interne en externe onderzoeken aangekondigd en het verzenden van gevaarlijk materiaal tot nader order verboden. Het betrokken personeel wordt gestraft.

Uit een eerder onderzoek van het ministerie van landbouw blijkt nu dat de incidenten deel zijn van een cultuur van nonchalance – met de voorschriften wordt vaker de hand gelicht. „Als je dag in dag uit met iets werkt, kan je uiteindelijk een beetje onvoorzichtig worden,” gaf Frieden toe.

Maar als belangrijker dan die gewenning wordt de snelle uitbreiding van het aantal laboratoria gezien: een verdrievoudiging binnen een decennium. Toen in 2001 17 mensen stierven door anthrax dat was gestolen uit een biomedisch lab, bleek dat slechts twee laboratoria het poeder konden detecteren. Biodefensie, verdediging tegen aanvallen met biologische wapens, kreeg een hoge prioriteit. Met een jaarlijks budget van 19 miljard dollar schoten de laboratoria als paddestoelen uit de grond. Universiteiten richtten er graag één op omdat er budget en prestige aan verbonden was.

Deskundigen concluderen nu dat de VS zijn doorgeslagen. Het streven naar volstrekte veiligheid vormt een nieuw gevaar. Ook Frieden erkent dit inmiddels. „We moeten het aantal mensen dat toegang heeft tot de laboratoria tot het minimum beperken,” zei hij gisteren. Twee labs zijn inmiddels al dicht.