Column

Vijf verklaringen voor het einde van de boekdrukkunst

Nee, handhaaf de vaste boekenprijs niet, bepleit Peter Paul van Bekkum. De malaise wordt er niet minder door.

De Raad voor Cultuur wil de wet op de vaste boekenprijs nog vier jaar handhaven. Uitgevers zouden daardoor de winst van hoog renderende boektitels kunnen investeren in ‘minder renderende titels’, terwijl boekhandels een breed assortiment kunnen aanhouden.

Dat klinkt mooi, maar het werkt niet. Wie de afgelopen jaren de malaise in de boekenbranche heeft gevolgd, weet dat uitgevers geen ‘minder renderende boeken’ willen uitgeven, ze hun portefeuille inkrimpen, nagenoeg allemaal in de reorganisatiestand staan en dat ze op safe spelen met buitenlandse succesnummers.

Met boekhandels is het nog slechter gesteld. Zij leggen en masse het loodje en krimpen hun brede assortiment in. En met de enorme penetratiegraad van internet in Nederland is het grootst denkbare assortiment online te verkrijgen.

De Raad verwijst naar de economische zware tijden als belangrijkste reden de wet nu niet af te schaffen en slaat daarmee de plank mis. Het zijn namelijk de trends die al vele jaren de verkeerde kant op wijzen.

De eerste trend is dat mensen simpelweg andere interesses hebben dan het lezen van een boek. Social media, gaming en overig internetgebruik hebben een vaste plek in het dagelijks ritueel van mensen gevonden. De opkomst van het e-book (lagere prijs), piraterij (door kunstmatig te hoge verkoopprijzen van e-books, vastgesteld door uitgevers) en prijserosie – een boek van 21,95 euro vindt een steeds kleiner publiek – zijn drie trends die hun werk doen in de aftakelende boekenmarkt.

Maar dé twee trends, selfpublishing en mobile reading, zorgen pas écht voor een totaal ander uitgeeflandschap. De Raad voor Cultuur praat in zijn advies met enig dedain over selfpublishing. Daaruit blijkt minachting jegens al die honderdduizenden auteurs die juist met hun publicaties zorgen voor een oneindige diversiteit en pluriformiteit in het aanbod. En daar is helemaal geen wet voor nodig. De Raad zou deze auteurs moeten omarmen en stimuleren vooral door te gaan. Deze explosief stijgende groep vormt inmiddels een stevig fundament, dat schrijven en lezen in de meest brede zin stimuleert.

Gevestigde auteurs gruwen van deze trend. Het vormt een directe bedreiging voor hun broodwinning en ze laken de kwaliteit van deze titels. In Engeland is 25 procent van alle verkochte e-books selfpublished. De groei van het aantal verkochte e-books, 50 procent, is te danken aan selfpublished boeken.

Mobile reading (lezen op je telefoon), de laatste trend, staat nog in de kinderschoenen maar zal het uitgeeflandschap definitief veranderen. Het verandert het leesgedrag ingrijpend en stelt de kernwaarden van de boekenbranche ter discussie: de wijze van schrijven door auteurs, de verschijningsvorm van het boek en de rol van de uitgever. In de Verenigde Staten en Azië is mobile reading aan een opmars van ongekende omvang bezig. En het goede nieuws: de jongere generaties omarmen mobile reading massaal: tientallen miljoenen jongeren maken er gebruik van.