Dan begin je als opkomende economieën toch zelf een bank

Brazilië, China, India, Rusland en Zuid-Afrika richten een eigen bank op. In IMF en Wereldbank domineert het Westen, vinden ze.

President Poetin, op reis door Latijns-Amerika, is morgen in Brazilië op de bijeenkomst van de BRICS-landen, die een ontwikkelingsbank oprichten. Foto AP

Topvoetbal maakt in Brazilië plaats voor hoge internationale politiek. Regeringsleiders en staatshoofden van Brazilië, China, India, Rusland en Zuid-Afrika komen morgen in de kuststad Fortaleza bijeen om met de oprichting van de ‘Nieuwe Ontwikkelingsbank’ de financiële wereldorde te hervormen. De nieuwe bank moet tegenwicht bieden aan het door de VS en Europa gedomineerde Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank.

Het plan is de bank te vestigen in Shanghai of New Delhi, te voorzien van een kapitaal van aanvankelijk 50 miljard dollar en uiteindelijk 100 miljard dollar. Daarnaast zal er een muntreserve- of noodfonds worden ingesteld van 100 miljard dollar, een soort ‘mini-IMF’ dat de vijf landen moet helpen externe schokken, plotselinge kapitaalvlucht en grote wisselkoersfluctuaties op te vangen.

Tegenwerking

De eerste leningen moeten vanaf eind 2015, begin 2016 verstrekt worden om grote infrastructurele projecten in de BRICS-landen te financieren. Details over de structuur en de plannen zijn nog niet bekend. Maar de verwachting is dat de Nieuwe Ontwikkelingsbank, die bewust niet de BRICS-bank is gedoopt, minder stringente eisen op het gebied van milieu, overheidsbegrotingen en armoedebestrijding zal stellen dan de IMF en de Wereldbank.

De oprichting van de bank is het eerste belangrijke concrete politieke besluit van de vijf landen sinds Jim O’Neill van Goldman Sachs in 2001 voor deze zich ontwikkelende landen het acroniem BRICS bedacht. Ze komen sinds 2005 jaarlijks bijeen. De BRICS-landen omvatten samen 40 procent van de wereldbevolking en ze beschikken gezamenlijk over 4400 miljard dollar aan buitenlandse deviezen. Volgens de Zuid-Afrikaanse president Zuma hebben ze enorme behoefte aan investeringen in de infrastructuur en aan leningen waarop zij zelf invloed kunnen uitoefenen. Hij schat dat er in de komende vijf jaar voor 4500 miljard dollar geïnvesteerd moet worden in wegen, dammen, spoorlijnen, vliegvelden en industrieterreinen.

Het huidige internationale financi’ele systeem wordt gedomineerd door het IMF en de Wereldbank, die na het einde van de Tweede Wereldoorlog werden opgericht. De invloed van de BRICS-landen in deze organisaties, met name die van China en India, is gezien de omvang van hun economieën relatief klein. Pogingen om een zwaardere stem te krijgen zijn in de afgelopen jaren door tegenwerking van de VS en kleinere landen als Nederland gestrand. Sinds hun eerste top in 2005 klagen BRICS-leiders erover dat hun economieën sneller groeien dan die in westerse landen, maar dat hun invloed in het IMF en de Wereldbank bescheiden blijft.

Stevige campagne

„De tijd is rijp, retoriek maakt plaats voor actie. De oprichting van deze nieuwe bank is historisch en heeft zowel symbolische als praktische waarde”, zegt Eswar Prasad van de Amerikaanse denktank Brookings Institution. Hij is voormalig hoofd van het IMF in China. „Het is niet alleen een signaal dat de verhoudingen in de wereld aan het veranderen zijn, maar ook dat de frustraties over de bestaande financiële wereldorde groot zijn en dat de BRICS niet alleen maar een praatclub vormen.”

Prasad en andere analisten wijzen erop dat achter de eensgezindheid die deze week in Fortaleza tentoongespreid zal worden spanningen schuilgaan. Met name de invloed van China, de grote olifant in het gezelschap, in de toekomstige beslissingen van de Nieuwe Ontwikkelingsbank baart India zorgen. De economie van China is groter dan die van de andere vier bij elkaar.

De vraag is ook in hoeverre de regelmatig oplaaiende politieke spanningen over de grenzen in de Himalaya’s een rol zullen gaan spelen in het beheer van de nieuwe bank. De rol van China in de Nieuwe Ontwikkelingsbank is groot door de 41 miljard dollar die China in het noodfonds steekt. Brazilië, India en Rusland fourneren 18 miljard dollar en Zuid-Afrika 5 miljard. Bovendien voert China achter de schermen een stevige campagne om het hoofdkwartier van de bank naar Shanghai te halen. De nieuwe Indiase premier Modi werd deze week door de media in zijn land geprezen omdat hij vasthoudt aan New Delhi als vestigingsplaats.

De BRICS-top in Brazilië is ook voor de Russische leider Poetin, die net als zijn Chinese collega Xi Jinping door Latijns-Amerika reist, van betekenis. Nadat hij onlangs in Shanghai de Chinees-Russische gasdeal ter waarde van 400 miljard dollar bekrachtigde, kan hij in Brazilië laten zien dat hij na de annexatie van de Krim allerminst geïsoleerd is geraakt.