Duitsland favoriet in de WK-finale. Dit zijn de vijf geheimen van Die Mannschaft

Een aantal van de spelers van Die Mannschaft gisteren op de laatste training voor de finale in Rio de Janeiro. Foto AP / Frank Augstein

Duitsland is vanavond, nadat de ploeg Brazilië in de halve finale met 7-1 vernederde, de grote favoriet in de WK-finale tegen Argentinië. De Duitsers overtuigden dit hele wereldkampioenschap tot nu toe meer dan de Argentijnen. Hoe is het succes van het team van bondscoach Joachim Löw te verklaren? Vijf geheimen van Die Mannschaft op een rij.

1. De sterke teamgeest
Het belangrijkste waar Duitsland dit WK om wordt geprezen is de ijzersterke teamgeest van het Duitse elftal. Natuurlijk blinken bepaalde individuen uit (Müller, Kroos, Neuer), maar Die Mannschaft opereert al het hele toernooi als een hecht collectief. Het elftal is niet gebouwd rond één man, zoals bij het Argentinië van Messi wel het geval is. De Duitse spelers gaan voor elkaar door het vuur en gunnen elkaar wat.

Illustratief voor dat laatste was de doelpuntenregen in de halve finale tegen Brazilië. Bij een aantal van de doelpunten gaat de bal veelvuldig over en weer totdat de speler die in de beste positie staat scoort. Bij de 2-0 bijvoorbeeld speelt middenvelder Kroos spits Müller aan, die ziet dat Klose in een betere positie staat en dus de bal laat lopen waardoor Klose kan scoren:

Bij de 4-0 werkten Kroos en Khedira perfect samen: nadat Kroos op het middenveld de bal had veroverd en een rush naar voren maakt, speelt hij Khedira aan, die niet voor eigen succes gaat maar de bal op tijd weer terugspeelt naar Kroos:

Er waren in de halve finale nog meer voorbeelden: bij de 5-0 is Özil niet egoïstisch en gunt hij het scoren aan Khedira, die eerder Kroos in staat stelde om een goal te maken. Elkaar laten scoren, dat is misschien wel de beste illustratie van de sterke teamgeest bij de Duitsers. Klose prees die teamgeest na afloop van het duel met Brazilië:

“Je kon in de trainingen al zien dat er grote harmonie is binnen dit team. We zijn een echte eenheid en dat kun je zien op het veld.”

2. Een fantastisch middenveld
De sterkste linie van de Duitsers is zonder twijfel het middenveld. Met Kroos, Khedira, Schweinsteiger, Özil en Schürrle spelen daar bekende namen die dit Duitsland glans geven. De middenvelders spelen stuk voor stuk bij grote Europese clubs waarvan er een aantal recent erg succesvol zijn geweest. Zo won Khedira dit jaar de Champions League met Real Madrid en waren Kroos en Schweinsteiger onderdeel van het Bayern München dat afgelopen seizoen zo overtuigend landskampioen in Duitsland werd.

Het succes van het Duitse middenveld is niet alleen te verklaren door de grote namen, maar ook door het systeem waarin wordt gespeeld. Löw heeft dit toernooi gekozen voor een systeem met vijf middenvelders: Khedira en Schweinsteiger spelen voor de verdediging, Kroos, Özil en ook Müller - iemand die zowel op het middenveld als in de spits kan staan - spelen vlak achter Klose. Zo staat het team althans op papier, maar de kracht van dit middenveld zit in de snelle omschakeling. Khedira en Schweinsteiger worden als ‘verdedigende’ middenvelders ook zeer geregeld gevaarijk. Dat lijkt tactisch gezien het grootste geheim van dit succesvolle Duitsland. Bijna alle middenvelders spelen als een ‘valse negen’: dat zijn spelers die voorin lijken te staan, maar zich terug laten zakken om verdedigers mee te trekken, en zo weer ruimte voor een ander te creëeren. Ook belangrijk: bijna alle middenvelders scoren makkelijk.

Khedira afgelopen dinsdag in actie in de halve finale tegen Brazilië.

Khedira afgelopen dinsdag in actie in de halve finale tegen Brazilië. Foto AFP / Gabriel Bouys

3. De coach
Bij het verklaren van de goede prestaties van dit Duitsland kunnen we natuurlijk niet om bondscoach Joachim Löw heen. Löw is al bijna acht jaar bondscoach en heeft het Duitse elftal een ander gezicht gegeven. De basis daarvoor legde hij overigens samen met Jürgen Klinsmann in de jaren 2004-2006, waarin ze Die Mannschaft klaarstoomden voor het WK in eigen land (2006). Op dat toernooi liet Duitsland de wereld een ander soort voetbal zien: niet meer het afbraakvoetbal waarmee het land in 1990 nog wereldkampioen was geworden, maar aanvallend en attractief voetbal dat gespeeld werd door een jong elftal.

Löw heeft sinds 2006 met het Duitse elftal goed gepresteerd op de eindtoernooien: op de laatste drie toernooien (EK 2012, WK 2010, EK 2008) bereikte Duitsland de laatste vier, nu de finale. Alleen een nieuwe titel - de eerste titel voor Duitsland sinds 1990 - ontbreekt nog. Nu wereldkampioen worden zou voor Löw de kroon zijn op zijn jarenlange werk als bondscoach.

Oud-trainer Aad de Mos zei deze week in nrc.next (€) dat Löw bij de nationale ploeg heeft geprofiteerd van de basis die Van Gaal en Guardiola de laatste jaren hebben gelegd bij het succesvolle Bayern München. Maar De Mos prijst ook de kracht van Löw zelf:

“Löw is geen onderbuiktrainer, meer een wetenschapper. Hij heeft alle moderne voetbalstijlen samengebracht in één systeem. Dat is heel knap. [...] Zo zie je maar: een mix van Van Gaal en Cruijff – want Guardiola is een leerling van Cruijff – is de beste kruisbestuiving die er is.”

Löw gisteren op de afsluitende persconferentie voor de finale tegen Argentinië.

Löw gisteren op de afsluitende persconferentie voor de finale tegen Argentinië. Foto AFP / Patrik Stollarz

4. Scorende spitsen
Hoewel Müller op dit toernooi meer als een aanvallende middenvelder speelt, was hij vooral in de groepsfase de sterspeler van Duitsland. In de eerste wedstrijd tegen Portugal maakte de lepe spits een hattrick en ook in het duel met de VS kwam Müller tot scoren. Volgens Koen Greven, een van onze verslaggevers in Brazilië, was Müller de beste speler van de groepsfase. Hij noemt Müller een allrounder en schreef eerder dat de 24-jarige speler “het levende bewijs is van dat op dit WK de twintigers de oude meesters naar de vergetelheid spelen.” In de knock-outfase was Müller iets minder trefzeker: hij scoorde niet tegen Algerije en Frankrijk, maar dinsdag wel weer tegen Brazilië. Los van zijn goals is Müller ook om andere redenen belangrijk voor Die Mannschaft. Hij schreeuwt, duikelt en klaagt veel en wist daarmee bijvoorbeeld tegen Portugal Pepe te provoceren.

De enige echte spits van de Duitsers is Miroslav Klose. Voor de 36-jarige veteraan is het een bijzonder WK: hij begon in de eerste wedstrijd tegen Portugal niet in de basis, maar keerde al snel terug in de basiself van Löw en bewees opnieuw zijn waarde. Dinsdag maakte hij tegen Brazilië de 2-0, wat hem tot WK-topscorer aller tijden maakte (zestien doelpunten). Klose is de koning van de uitgenaste doelpunten: hij maakte er op de vier WK’s die hij speelde zeven met het hoofd, al zijn vijf goals op het WK in 2002 bijvoorbeeld, en twee van minder dan twintig centimeter van de doellijn. Klose is dodelijk effectief, maar geen superster, schreef onze verslaggever Bart Hinke gisteren in NRC Weekend (€):

Klose staat niet in de lijstjes voor beste speler. Hij heeft de bal niet aan een touwtje, hij begoochelt niet de zintuigen. Hij staat gewoon heel vaak op de goede plek. Der Ewige Klose, noemen Duitse kranten hem inmiddels. Misschien neemt hij afscheid met een wereldtitel. Misschien zeult hij nog wel een tijdje rond met zijn kadaver (zoals hij zijn eigen lichaam noemt).

5. Neuer
Keepers krijgen niet altijd de erkenning voor de betekenis die zij soms hebben voor hun teams, maar op dit WK vallen de doelmannen echt op. Eerste keeper Jasper Cillessen van Oranje keepte een fantastisch toernooi en ook reservedoelman Tim Krul kon uitblinken in de penaltyserie tegen Costa Rica. En zo waren er veel meer keepers die dit toernooi een hoofdrol opeisten (denk aan Howard van Amerika, Ochoa van Mexico en Enyeama van Nigeria).

De grootste uitblinker van allemaal is misschien wel de Duitse goalie Manuel Neuer, die in de zes wedstrijden die het Duitse elftal tot nu toe speelde slechts vier keer werd gepasseerd. Neuer is naast een geweldige lijnkeeper ook bij uitstek een meevoetballende keeper. The New York Times maakte een mooi overzicht van welk deel van het veld Neuer tijdens de WK-wedstrijden bestreek. De keeper lijkt soms wel Duitslands twaalfde veldspeler.

NRC Handelsblad karakteriseerde Neuer, de sluitpost van Bayern München, afgelopen week als “een valse ‘libero’ achter de verdediging”. Belandt de bal achter de defensie, dan spurt Neuer tientallen meters zijn doel uit om deze de tribune in te schieten. Soms gaat het maar net goed, maar desondanks juicht trainer Löw het toe:

“Hierdoor kan onze defensie vaak op de helft van de tegenstander spelen. Als je zo voetbalt, mag de keeper niet op zijn lijn blijven staan. Je hebt hem nodig om te voetballen.”