Wethouders nooit eerder zo alert op integriteitsrisico’s

Externe bureaus screenden één op de vijf wethouders op integriteit. Sommige bestuurders vinden de aandacht voor dit onderwerp inmiddels overdreven.

Van alle wethouders die onlangs zijn gescreend op integriteit, heeft tweederde maatregelen genomen om het risico op integriteitsschendingen te verkleinen. Dat blijkt uit onderzoek van deze krant.

Deze wethouders, ruim tweehonderd in getal, hebben op advies van externe bureaus nevenfuncties afgestoten of delen van hun portefeuille afgestaan aan collega-wethouders. Ook laten sommigen collega-wethouders meekijken bij gevoelige beslissingen, of beloven ze afwezig te zijn bij stemmingen over onderwerpen waarbij mogelijk een privébelang in het geding is. Van alle 1.400 wethouders is ruim een op de vijf extern op integriteit gescreend.

Tegelijkertijd groeit onder lokale bestuurders het ongemak over ‘integritis’, zoals overdreven aandacht voor integriteitsrisico’s inmiddels in vakkringen heet. De genoemde maatregelen zijn geadviseerd door commerciële bureaus. Deze definiëren integriteitsrisico’s meestal ruim. Zo adviseerde bureau Berenschot een nieuwe wethouder zijn voorzitterschap van een vriendenstichting van een plaatselijk ziekenhuis op te zeggen, hoewel dat ziekenhuis niet onder zijn bestuurlijke verantwoordelijkheid viel. Maar omdat het ziekenhuis belangrijk is voor de lokale gemeenschap, zou het voorzitterschap een „mogelijke schijn van belangenverstrengeling opleveren”, aldus Berenschot. „Bij twijfel niet inhalen”, was het devies van de adviseur.

In wethouderskring groeit de weerstand tegen de commerciële screeningsmethoden. Ton Roerig, directeur van de wethoudersvereniging, zegt: „We schieten door. Steeds minder gaat het over feiten, steeds meer gaat het over indrukken: de indruk dat iemand mógelijk niet integer is. Een smetje is dan wel heel snel opgelopen.”

Commerciële bureaus speelden tijdens de collegevorming de afgelopen maanden voor het eerst een substantiële rol bij de screening van kandidaat-wethouders. Bijna een kwart (89) van de 380 gemeenten waar raadsverkiezingen werden gehouden, schakelde bureaus in als Berenschot, Bing, Capra, Necker van Naem of Governance & Integrity. De inschakeling van de bureaus gebeurde op aandringen van commissarissen van de koning. Zij hebben voor het eerst een bestuurlijke taak bij de bevordering van integriteit in gemeenten. Onderling blijken de commissarissen over de kwestie verdeeld te zijn. Zo zegt Ank Bijleveld-Schouten (CDA, Overijssel) dat zij liever heeft dat de gemeenteraad het voortouw neemt bij de screening van de wethouders dan commerciële bureaus die, aldus Bijleveld, vooral uit zijn op verovering van marktaandeel.