Echt, die klamboe is niet nodig

Die minishampoo? Onzin! Door het vooruitzicht op vakantie denken we niet meer na over onze uitgaven.

Illustratie XF&M

In de vertrekhal van Schiphol duwt Theo Geene zijn karretje vooruit met daarop een grote zwarte koffer, een rolkoffertje en bovenop een kleinere tas. Toch valt het mee hoeveel hij meeneemt hoor, zegt Geene (34). Er zitten vooral kleren in.

Dit wordt zijn zesde vakantie op Bali. De eerste keer nam hij veel te veel mee: een klamboe, zaklampen, drinkspullen. „Allerlei handigheidjes.” Hij was „al gauw 500 à 600 euro kwijt”, nog voordat hij weg was. „Die keren dat je in de jungle bent en zo’n zaklampje echt nodig hebt, dat valt enorm mee.” Meestal kwamen die spullen pas in Nederland weer uit zijn koffer – ongebruikt.

Met de vakantie voor de deur slaat bij veel Nederlanders de stress toe. Op het laatste moment moet er nog van alles gehaald worden: miniverpakkingen shampoo, inentingen, een reisverzekering, en – inderdaad – voor verre reizen allerlei handigheidjes bij de sport- of kampeerwinkel.

Hoeveel mensen zich jaarlijks in die winkels laten verleiden tot onnodige vakantieaankopen, is niet duidelijk. Maar het is aannemelijk dat menigeen rond de vakantietijd meer impulsaankopen doet, zegt Tamara Madern. Zij onderzoekt bij het Nibud het gedrag van mensen op het gebied van persoonlijke financiën. Je bent dan namelijk zo gefocust op die leuke vakantie, dat je je „direct minder concentreert op de uitgaven die je doet”.

In de vertrekhallen van Schiphol zeggen de meeste mensen dat ze zichzelf keurig in bedwang kunnen houden. „Ik koop nooit zomaar spullen voor vakantie”, zegt Manu van der Linden (21) bijvoorbeeld, die met een vriendin naar Tunesië gaat. Onnodige vakantieaankopen? „Nee, die doe ik eigenlijk nooit”, zegt Mark Winkel (49), die met zijn 18-jarige dochter en haar vriend naar de Filippijnen gaat.

Tax free-winkels

Maar dat wil niet zeggen dat het niet gebeurt, zegt Madern. Als je alle spullen met hen zou langslopen en telkens vraagt waarom ze dat nodig hebben, kom je wellicht tot een andere conclusie. „Mensen hebben de neiging voor zichzelf goed te praten wat ze gekocht hebben.”

Hoe voorkom je dat je je voor de vakantie laat verleiden tot onnodige inkopen? En hoe weersta je – als je gaat vliegen – de tax free-winkels achter de douane?

„Neem iemand mee naar de winkel”, adviseert Madern. „Je partner bijvoorbeeld. Dan kun je elkaar de vraag stellen: is het wel echt nodig?” Zo’n tip klinkt misschien suf of vanzelfsprekend. Maar het heeft wel degelijk nut, zegt Madern.

Dat geldt ook voor haar volgende tip: maak vooraf een lijstje met wat je echt nodig hebt. Hoeveel effect zo’n lijstje kan hebben, werd eens bewezen in een onderzoek van universitair hoofddocent George Knox van Tilburg University naar de verleiding tot impulsaankopen in supermarkten. Wat bleek? Hoe abstracter de reden van het bezoek, hoe groter de kans dat je impulsaankopen doet. Mensen met als doel ‘de weekboodschappen halen’ lopen bijna 60 procent meer risico op het doen van impulsaankopen dan normaal. Terwijl diegenen die voor specifieke aanbiedingen komen, bijna 30 procent minder risico lopen dan normaal.

De meeste consumenten zullen zich niet bezig houden met die wetenschap, maar winkeliers doen dat wel. „Neem de slogan van Walmart”, zegt de Amerikaan Knox: ‘Save money. Live better’. Die speelt daar perfect op in, doordat hij een beroep doet op vage motieven om naar de winkel te gaan. Maar ook door te benadrukken hoeveel geld je er kunt besparen. „Dan lopen mensen wat vrijer door de winkel – ‘het is toch heel goedkoop’ – en kopen ze vervolgens juist meer.”

En de verleidingen die je tegenkomt in de winkels achter de douane? Neem wat te lezen mee, adviseert Madern. Tax free-shoppen is vaak simpelweg tijdverdrijf. „Dan kun je beter een tijdschrift kopen om jezelf bezig te houden.”

Tegelijk relativeert Madern: impulsaankopen zijn niet altijd fout. Het kan geen kwaad om op zijn tijd iets te kopen wat je niet gepland had. „Het wordt pas een probleem als je er achteraf spijt van hebt.”