Column

Zwijgzame doeners, als in een gangsterfilm

Jan Raas (Heinkenszand, 1952) en Cees Priem (Ovezande, 1950) woonden in hun jeugd ongeveer een kilometer bij elkaar vandaan, op het platteland van Zuid-Beveland. Ze wisten beiden niet dat de ander ook gek op fietsen was. Toen ze erachter kwamen, gingen ze samen trainen, maar altijd in stilte. Hooguit vijftien woorden werden gewisseld, zegt Priem nu.

Later koersten ze samen, maar kregen ook ruzie. Raas werd een groot kampioen en succesvol ploegleider, Priem won anderhalve etappe in de Tour de France en eindigde zijn carrière als ploegleider in de gevangenis. De pogingen van media om Raas na zijn actieve carrière nog aan de praat te krijgen zijn veelal legendarische mislukkingen, onlangs nog bij Bureau Sport (VARA). Maar gisteren sprak Priem wel honderduit, in een aflevering van Andere Tijden Sport (NOS/VPRO).

De makers, Thomas Blom en Misha Wessel, mochten in Nieuwsuur vertellen dat ze er drie jaar lang kopjes koffie voor hadden moeten drinken. Maar het resultaat mag er wezen: eindelijk eens een niet beschuldigende,maar het onderliggende systeem verkennende achtergrondreportage over doping in de wielersport.

Zeker, de NOS-collega’s van Studio Sport en andere media doken bovenop het nieuws: weer een oud-renner (Bart Voskamp) die gebruik van epo bekent. Meteen maar eens vragen aan voormalige ploegmakkers of zij wel echt schoon waren.

Bah, dat gehijg van verslaggevers om te bewijzen dat ze kritisch en onafhankelijk zijn, daar heeft echt niemand iets aan. Veel interessanter is wat achter de omertà schuil gaat. Priem: „We wilden serieus genomen worden, maar we moesten het niet van woorden hebben. We hadden alleen onze kracht.”

Priem, soigneur Jan Moors en ploegarts Andrei Michajlov werden in de Tour van 1998 gearresteerd, omdat ze systematisch leiding zouden hebben gegeven aan dopingpraktijken van de TVM-ploeg. Na twee weken voorarrest in de gevangenis van Reims werden ze uiteindelijk veroordeeld tot een voorwaardelijke celstraf en een geldboete. De ware daders, sprinter Jeroen Blijlevens en zijn meesterknecht Voskamp, bekennen nu dat die drie veroordeelden echt niet op de hoogte waren geweest van de ampullen die de renners in de teambus hadden gelegd.

Lijkt me zwaar voor je geweten: zestien jaar zwijgen tegenover mannen die voor jou de cel in zijn gedraaid. Ook Priem vindt het laat, maar ja: beter laat dan ooit.

De makers ensceneerden beelden van een jongetje dat gepassioneerd over Zeeuwse dijken fietst Die beelden zijn nuttig, omdat we ons er beter door kunnen voorstellen wat het verhaal is. Priem heeft voor een Zeeuw veel woorden nodig om uit te leggen dat hij wel iets vermoedde, maar het eigenlijk niet weten wilde. Hij krijgt de drie letters epo nog steeds nauwelijks over de lippen.

Blindheid wordt Mart Smeets, toen en nu onze ogen en oren in de Tour, vaak verweten. Ten onrechte: we zien hem in archiefbeeld uit 1998 terug als verbeten inquisiteur van Priem. Wat is wielersport toch een eindeloze bron van drama, met zwijgzame doeners en machteloze speurders, als in een gangsterfilm van Jean-Pierre Melville.