Perkamentworm leeft in een bijzonder buisje

Elastisch, leerachtig, sterk én bestand tegen vorst en hitte. De buis van de perkamentworm blijkt van een heel bijzonder materiaal gemaakt, zo ontdekten biologen.

„We hebben nog nooit zoiets gezien bij een biologisch materiaal”, zegt Darshil Shah van de University of Oxford. Shah, en Britse en Amerikaanse collega’s, zochten de fysieke grenzen van de buizen op in een artikel dat woensdag verscheen in Journal of the Royal Society Interface.

Perkamentwormen, van het geslacht Chaetopterus, leven langs kusten in grote delen van de wereld. Het zijn borstelwormen. Ze zijn vrij lang (zo’n 25 centimeter) en wonen in een zelfgemaakte, U-vormige buis. Die voelt aan als perkament of leer – taai en rubberachtig. Bij de meeste soorten is die buis ingegraven in het zand, aan het strand of in ondiep water. In Nederland komen ze niet voor, maar elders aan de Noordzee wel.

Er zijn ongeveer vijftien soorten beschreven. Sommige van die soorten leven niet langs de kust maar in extreme milieus, zoals in de diepzee bij hete hydrothermale bronnen. Hoe ze dat kunnen overleven blijkt uit Shah’s metingen. Hij droogde de buizen en verhitte ze tot 250 graden. „De meeste biologische materialen verkolen dan. Deze buizen niet.” Ondergedompeld in water kunnen ze wisselende temperaturen tussen -5 en 75 °C aan, zonder elasticiteit te verliezen. Het materiaal van de buizen varieert subtiel tussen het onderste deel van de U en de uiteinden.

Het is een raadsel waar ze van gemaakt zijn, vertelt Shah. „Dat zijn we nu aan het uitzoeken.” Hij denkt aan een combinatie van eiwitten en suikers. (NRC)