Vaccinatie beschermt kikkers tegen levensgevaarlijke schimmelziekte

Het verdwijnen van zeldzame kikkersoorten door de dodelijke schimmel Bd is wellicht te stoppen. Er is een vaccinatiemethode gevonden.

De Cubaanse boomkikker is de eerste kikkersoort die is beschermd met vaccinatie tegen schimmelziekte Bd. Foto Thinkstock

Kikkers kunnen gevaccineerd worden tegen de dodelijke schimmelziekte Bd. Dat blijkt uit Amerikaanse experimenten die vandaag gepubliceerd zijn in Nature. De auteurs denken dat een via het oppervlaktewater verspreid vaccin de kikkers kan redden.

De huidschimmel Bd (Batrachochytrium dendrobatidis) heeft de afgelopen twintig jaar kikkerpopulaties weggevaagd en soorten doen uitsterven, vooral in Latijns-Amerika. Meerdere populaties zijn geëvacueerd uit gebieden waar de schimmel een bedreiging was.

De immunisatie is uitgeprobeerd op de Cubaanse boomkikker. Biologen, de meesten van de University of South Florida, druppelden Bd op de huid van de dieren. Na elf dagen maakten ze de schimmel onschadelijk met warmte (dagenlang 30°C). Bij de volgende blootstelling hadden de kikkers dan minder kans om te bezwijken. Hun afweersysteem was actiever tegen de ziekteverwekker. Vervolgens toonden de onderzoekers aan dat de „vaccinatie” ook werkt met dode schimmels.

„Dit ziet er veelbelovend uit”, reageert hoogleraar pathologie An Martel van de Universiteit Gent. „Het kan zeker nuttig zijn voor beschermingsprogramma’s. Het is nu het enige wat we hebben. Wel moeten we weten: hoe lang blijft de immuniteit bestaan?”

Geëvacueerde kikkers in opvangcentra zouden geïmmuniseerd kunnen worden, en daarna worden uitgezet. Zelfs opperen de Amerikanen om dode schimmels in water te verspreiden, zodat kikkers weerstand kunnen opbouwen – mits dat geen schade aanricht bij andere soorten. Martel: „Ik vraag me af of dat praktisch haalbaar is. Hoe zorg je dat de dieren in contact komen met het dode Bd – je kunt er niet elke dag gaan rondsproeien.”

Meerdere labs hadden al pogingen gedaan om kikkers te vaccineren tegen Bd. Dat lukte niet. Volgens de auteurs van de nieuwe publicatie voldeden de methodes niet: de schimmels moeten op de huid worden gesproeid, en niet worden ingespoten. De huidige techniek moet volgens Martel nog wel verfijnd worden. Nu gingen door de immunisatie nog wel dieren dood.

In het wild is een deel van de kikkerpopulaties van nature bestand tegen Bd. In Europa zijn veel dieren besmet, maar is er nauwelijks massale sterfte.

In Nederland en België komen de grootste problemen momenteel van een aan Bd verwante schimmel, B. salamandrivorans. Die schimmel, die vorig jaar in Zuid-Limburg ontdekt werd, heeft de Nederlandse populatie vuursalamanders vrijwel doen uitsterven. Sindsdien zijn ook salamanders doodgegaan op twee plaatsen in de Belgische Ardennen. Momenteel woedt een uitbraak rond Robertville, waarbij soms twintig zieke of dode dieren per dag gevonden worden.