Het bewustzijn is uit te schakelen met stroompje diep in de hersenen

Bij elektrische stimulatie van een hersengebiedje stopt de waarneming. Daar zit de controle van het bewustzijn.

Een elektrisch stroompje toegediend in een klein gebied diep in de hersenen, kan het bewustzijn geheel uitschakelen. Dat ontdekte een team van neurologen onder leiding van Mohamad Koubeissi van de George Washington University bij toeval, bij het onderzoek van een 54-jarige epilepsiepatiënte (Epilepsy & Behavior, augustus).

Bij de vrouw was om epilepsie-aanvallen te voorkomen eerder al een deel van haar hippocampus weggehaald. Na vier jaar zonder epileptische aanvallen kwamen ze weer terug. De artsen plaatsten toen elektroden diep in haar hersenen om de bron van die nieuwe aanvallen op te sporen.

Toen de onderzoekers een stroompje door een van de elektroden stuurden, gebeurde er iets vreemds. De vrouw verloor haar bewustzijn, maar viel niet bewusteloos neer. Ze stopte met lezen, staarde voor zich uit, reageerde niet meer op praten of visuele signalen en ging langzamer ademen. Zodra de stroom uit ging, was ze meteen weer bij bewustzijn. Ze herinnerde zich niet even ‘out’ te zijn geweest.

Het effect van de elektrische stimulatie trad op in een nauw omschreven gebiedje; een andere elektrode die 2,7 millimeter verderop zat deed niets bij stimulatie. De beslissende elektrode zat vlakbij het claustrum, een gebied in de hersenen dat eerder in verband is gebracht met bewustzijn. In 1964 bleek in proeven met katten dat de dieren niet meer reageerden als dit gebied geprikkeld werd. Maar bij mensen was dit nog nooit waargenomen.

Het onderzoek moet herhaald worden bij andere mensen om duidelijk te krijgen of hier een universele aan- en uitschakelaar van het bewustzijn is gevonden. Het team van Koubeissi wijst er echter op dat epileptici vaak hun bewustzijn verliezen bij een aanval, zonder bewusteloos te raken. Andere onderzoekers hadden al eens opgemerkt dat dan altijd het claustrum betrokken is bij het deel van de hersenen dat tijdens de aanval wordt getroffen.