De Eredivisie verdient goed aan geheime contracten

De NOS moet transparant zijn over wat het betaalt voor voetbal. Zie de bouwfraude als een les, betogenUrsul Schaap en Lars Hooning.

Jan de Jong, directeur van de NOS, uitte op de opiniepagina van 8 juli de vrees dat het openbaar maken van zijn contract met de Eredivisie, de hoogste competitie betaald voetbal, prijsonderhandelingen negatief beïnvloedt.

Het tegendeel is het geval. Openbaarmaking vermindert de kans op fraude en bevordert redelijke prijzen. Sterker nog: als de meeste overheidscontracten openbaar worden, kan de overheid haar bureaucratische aanbestedingsprocedure vervangen door een eenvoudige concurrentiestelling en kwaliteit zwaarder laten wegen. De uitkomsten zijn in dat geval toch openbaar: niet alleen op papier, maar ook in het echt te zien.

De NOS gebruikt dus belastinggeld om meer te bieden dan de commerciële omroepen voor het uitzenden van samenvattingen van voetbalwedstrijden. De eredivisie eist zelfs dat het contract met de NOS vertrouwelijk is. Staatssecretaris Sander Dekker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap noemt het onbevredigend dat de bedragen vertrouwelijk zijn. Maar vertrouwelijkheid is zelfs contraproductief. Als overheidscontracten openbaar zijn, kan iedereen zien wat de overheid voor een dienst betaalt. De leverancier mag trots zijn dat hij de overheid als klant heeft, maar zijn enige nadeel is dat iedereen kan zien wat hij in rekening brengt. Iedereen kan dan meepraten over de vraag of de overheid een redelijke prijs betaalt.

De parlementaire enquête naar de bouwfraude liet zien dat vertrouwelijkheid van contracten ernstige gevolgen kan hebben. De overheid betaalde jarenlang te veel voor bijvoorbeeld beton omdat de bouwbedrijven samenspanden in een kartel. Ook dreven bouwbedrijven door geheime afspraken de prijzen van bouwwerken tot extreme hoogte op. Openbaarheid van contracten had direct laten zien dat die prijzen niet redelijk waren. Maar het kon jaren doorgaan, omdat de markt niet kon zien dat de overheid meer dan de hoofdprijs betaalde.

Na de bouwenquête zijn de aanbestedingsregels voor overheidsopdrachten zeer ingewikkeld geworden. Er worden zelfs cursussen gegeven om ambtenaren en ondernemers te laten oefenen met de complexe materie. Velen klagen, omdat de uitkomsten niet bevredigend zijn. De mislukkingen stapelen zich op, zoals de Fyra en de roestende, nieuwe helikopter van Defensie. De zware aanbestedingsprocedures leiden niet altijd tot een bevredigend product voor de overheid. Openbaarheid van overheidscontracten kan daar verandering in brengen. Dat is belangrijker dan de schijnopenbaarheid van ingewikkelde aanbestedingsprocessen.

De omroep verziekt de markt als hij meer betaalt dan nodig is voor sportrechten.

Openbaarmaking van de contracten zal zeker niet leiden tot het opdrijven van de prijzen omdat de commerciële omroepen nu al lager bieden dan de overheid. Hooguit zal de politiek vaststellen dat de publieke omroep met minder belastinggeld toekan. Omroepen die vervolgens hoog van de toren blazen dat de politiek zich met hun programma bemoeit, die hebben gelijk. Het is niet meer dan redelijk dat de politiek ingrijpt als de omroep te veel belastinggeld aan private productiebedrijven betaalt, of het nu om sport, amusement of nieuws gaat. Maak het maar openbaar. Tot in details. Daar wordt geen belastingbetaler slechter van.