Column

Complexe projecten, simpele verliezen

Tussen complexe producten en complexe projecten zijn meer overeenkomsten dan alleen woorden en alliteratie. Complexe financiële producten veroorzaakten in 2008 in een keten van onbeheerste risico’s en paniek de krediet- en bankencrisis. Te weinig bankmensen, risicomanagers, beleggers, accountants én toezichthouders begrepen wat er gaande was.

De geschiedenis herhaalt zich nooit helemaal, maar vergelijkbare reflexen zie je nu bij een paar grote bouwbedrijven. Ballast Nedam zit volledig aan de grond en zou zonder steeds intensievere steun van de banken waarschijnlijk al in een voorfase van faillissement verkeren, zo blijkt uit de toelichting in het halfjaarverslag op het verlies van 51 miljoen euro. De verliezen zijn mede het gevolg van reorganisaties en kostenoverschrijdingen op complexe projecten.

Op dezelfde maandagmorgen dat Ballast Nedam deze week met zijn eerder aangekondigde cijfers kwam, meldde bouwbedrijf BAM onverwacht een spectaculair verlies op twee grote, complexe projecten. Een strop van 75 miljoen euro. Op ‘maar’ twee projecten. Kaboem! Tegen zulke verliezen kun je niet op metselen en asfalteren.

Complexe projecten moeten bouwbedrijven de verlossing geven in deze economische crisistijd . Zulke projecten doen een groter beroep op de kennis en de organisatie van de bouwers en moeten meer geld opleveren. Hoe meer kennis in een project zit, of dat nu de bouw is van een fabriek of de aanleg van wegen en bruggen, hoe meer het de aanbieders oplevert. In theorie.

Winsten op complexe projecten zijn bitter nodig om de ‘kopersstaking’ op de markt voor huizen en kantoren te overleven. En om aan de rendementsbeloften aan beleggers te voldoen. Maar wat blijkt? De kans op extra rendement is ook de kans op extra strop. Een oude wetmatigheid.

De verwachting van extra opbrengsten was ook de theorie toen de banken met hun complexe financiële producten begonnen. De rente was, ook toen al, krankzinnig laag. Daarmee konden banken het beleg op de boterham niet verdienen. Complexe financiële producten op woninghypotheken, vastgoedleningen en rentestanden plus de stapeling van complexiteit op complexiteit waren jarenlang profijtelijk. Maar toen ging het hopeloos fout, knapte de luchtbel van financiële speculatie en kregen overheden en belastingbetalers de rekening.

Zoals de banken zich in de aanloop naar de bankencrisis met hun vertrouwde kuddegeest in de complexe financiële producten stortten, zo herhaalt zich dat patroon bij bouwers. Iedereen stapt erin.

Ballast en BAM zitten nu in de fase van waardevernietiging. Het is de vraag of hun posities verder zullen desintegreren. Zij geven verwarrende signalen.

Ballast Nedam heeft onder de nieuwe leiding van Erik van der Noordaa een laatste kans. Het vermogen is ook na de afgesproken kapitaalinjectie van 30 miljoen euro nog zo laag (dik 7 procent van het balanstotaal) dat je moet betwijfelen of opdrachtgevers Ballast nog complexe projecten gunnen. Te veel risico dat de bouwer omvalt.

BAM-directievoorzitter Nico de Vries zei dinsdag tegen Het Financieele Dagblad dat hij een „paar dagen geleden” een telefoontje had gekregen over de verliezen op een Duits project. Dat had kennelijk het winstalarm ingeleid. De beurskoers van BAM is inmiddels in vier dagen met 39 procent gedaald. Het alarm voedt de twijfel over de interne beheersing bij BAM van complexe projecten. En dat doet dan weer denken aan het falend risicobeheer bij de banken op hún complexe producten.