Bank Vaticaan maakt schoon schip

Een nieuwe topman, controle van rekeninghouders, minder Italianen in de raad van bestuur: binnen de bank van het Vaticaan wordt grote schoonmaak gehouden.

Paus Franciscus heeft een ingrijpende herstructurering doorgevoerd binnen de door schandalen geplaagde bank van het Vaticaan. De top is vervangen en de bank moet zich gaan concentreren op haar kerntaak: financiële dienstverlening aan katholieke instellingen en personen overal in de wereld.

De gisteren aangekondigde maatregelen zijn onderdeel van een breed opgezette grote schoonmaak op financieel gebied die vorig jaar zomer is ingezet door Franciscus. Die wil onder andere dat het Vaticaan voldoet aan internationale afspraken tegen witwassen.

„Onze ambitie is een model voor financieel management te worden in plaats van zo nu en dan de aanstichter te zijn van een schandaal”, zei de Australische kardinaal George Pell. Hij leidt sinds februari het nieuwe economische secretariaat, dat toezicht moet houden op alle financiële transacties van het Vaticaan. Gisteren lichtte hij de herstructurering toe van het Instituut voor Religieuze Werken (IOR), zoals de Vaticaanse bank officieel heet.

De Franse financiële expert Jean-Baptiste de Franssu wordt de nieuwe baas van het IOR. Hij volgt de Duitse bankier Ernst von Freyberg op. Die was vorig jaar februari nog door de (Duitse) paus Benedictus XVI benoemd, vlak voordat die aftrad.

Doorgelicht

Von Freyberg heeft wat in het Vaticaan „de eerste fase” van de hervorming van het IOR begeleid – de tweede fase is het terugkeren naar de kerntaken: dienstverlening aan katholieke instellingen en particulieren. Onder Freyberg zijn alle twintigduizend rekeningen doorgelicht. Daarna zijn drieduizend rekeningen gesloten. Dat waren vooral slapende rekeningen van mensen die eerder in Rome hadden gewerkt. Maar vierhonderd andere rekeninghouders is verzocht hun bankzaken elders onder te brengen.

Het IOR is in het verleden vaak beschuldigd van betrokkenheid bij belastingontduiking, corruptie, witwassen en andere financiële fraude. Freyberg zei hierover tegen de BBC dat hij in zijn tijd bij het IOR „alleen maar kleine” lijken in de kast had gevonden. „We zijn kleiner dan de meeste lokale spaarbanken in de wereld en hetzelfde geldt voor onze lijken.”

Het doorlichten van de rekeningen valt onder de maatregelen waarmee het Vaticaan wil voldoen aan internationale afspraken over financiële transparantie en controle op witwassen. Zo publiceerde het IOR dinsdag voor de tweede keer een jaarverslag.

Dat de winst vorig jaar aanzienlijk lager was dan in 2012, komt onder andere door de kosten van de financiële sanering. Die worden op ruim 7 miljoen euro geschat. Maar in het verslag staat ook een afschrijving van 14,4 miljoen euro op een niet nader omschreven investering. Hiermee wordt gedoeld op de omstreden financiering van een religieuze productiemaatschappij die was georganiseerd door kardinaal Bertone, de voormalige tweede man binnen het Vaticaan.

De naam van Bertone is herhaaldelijk gevallen in berichten over corruptie en vriendjespolitiek binnen het Vaticaan. Paus Franciscus heeft sinds zijn verkiezing vorig jaar maart duidelijk gemaakt dat hij daar hard tegen wil optreden.

Een van de manieren waarop dat nu gebeurt, is door de rol van Italiaanse prelaten en adviseurs te verminderen. Gisteren nieuwe leden in de raad van bestuur van het IOR benoemd. Daar zit nu nog maar één Italiaan in. Volgens de Australische kardinaal Pell is dit niets anders dan een teken dat het IOR niet de bank van het bisdom Rome is, maar van een wereldkerk.