Column

Ook de uitslag van de kredietcrisis was 7-1

Chinta Musundi, een Keynesiaanse en een zelfverklaard beginnend voetbalfan, liep gisteren 350 euro mis. Ze had, twitterde ze, ingezet op 8 doelpunten voor Duitsland. Het werden er zeven. Misschien wel omdat vlak voor tijd de Duitse aanvaller Özil, alleen voor de keeper, naast schoot en het achtste doelpunt niet scoorde. Wie het terugziet zal twijfelen: was dit een daad van compassie? Wie weet.

Het heeft mevrouw Musundi, in het dagelijks leven onderzoeker, in ieder geval wel haar 350 euro gekost. Zij wedde op een zogenoemde Zwarte Zwaan: een gebeurtenis die dermate onwaarschijnlijk is dat hij eigenlijk niet kan voorkomen. Alleen was deze zwaan, 7-1, nét niet zwart genoeg.

Het is inmiddels een traditie dat zakenbanken, wetenschappers en goedwillende amateurs zich aan de vooravond van een WK storten op de statistiek en daar voorspellingen mee doen. Reken erop dat dit alleen maar sterker wordt. Nu voetbal ook in de VS aan populariteit wint, dringt de typisch Amerikaanse, statistische manier van sportbeleving door. De grafische analyses van de zakenkrant Wall Street Journal bijvoorbeeld zijn een lust voor het oog.

Er zijn inmiddels Elo-ratings voor nationale teams, in navolging van die voor schaken. Het aantal passes, door wie, naar wie, waar naartoe. Verloren of gewonnen duels, geometrische analyses. In de analyse achteraf zijn ze waardevol. Maar hebben deze statistieken en cijfers ook een voorspellende waarde? Kennis telt. Bij wijze van proef werd de voetbalpool van deze krant (hoofdprijs ver onder de drempel van 454 euro) volstrekt mathematisch ingevuld, zonder te kijken naar de deelnemende teams. De uitkomst was een zwarte zwaan: de VS als wereldkampioen. De invuller staat van begin af aan stijf onderaan in een veld van meer dan 80 deelnemers.

Kennis telt dus. Maar leidt meer kennis ook tot betere voorspellingen? Je zult ongeveer weten wat de verhoudingen en kansen zijn, maar precies weet je het nooit. Dat is de charme van sport. Met het doen van een voorspelling op basis van behaalde resultaten en krachtsverhoudingen komt je een heel eind in de richting van de werkelijkheid van ná de wedstrijd, maar meer ook niet.

Voor een voetbalpool is dat niet erg.

Maar stel dat je er nu een miljoen op inzet, of een miljard. Of honderd miljard? Op de financiële markten gebeurt het dagelijks. De belangrijkste variabele van een optie, en alle daaraan verwante derivaten, is de zogenoemde volatiliteit. Dat is de beweeglijkheid van het aandeel, de munt of wat dan ook waarover de optie is afgesloten. Het geeft de kans weer dat het aandeel in de toekomst willekeurig boven of onder de grens stijgt of duikt waar de optie kan worden uitgeoefend.

Het enige materiaal wat we daarvoor hebben is de volatiliteit uit het verleden. En dat wordt overal, elke dag, zonder dralen gebruikt om de waarde van de optie vast te stellen. Daarbij komt nog een tweede mankement. Juist bij onwaarschijnlijke gebeurtenissen is het lastig om er een waarde aan te geven. Bij wedagentschap Ladbrokes kon je aan de vooravond van het WK inzetten op Costa Rica als wereldkampioen. Het was de minst waarschijnlijke uitkomst, met een uitkering van 3000/1. Maar waarom geen 5000, of 1500? Aan dergelijke extreem kleine kansen, hoewel dat met Costa Rica nogal anders uitpakte, is vrijwel geen waarde toe te kennen. Toch gebeurt het op de financiële markten dagelijks. En gaat het soms dramatisch fout, zoals zes jaar geleden. De mathematische schijnwereld sust, maar kan niet volledig rekening houden met chaos en complexiteit van de werkelijkheid. Wat ging er om in het hoofd van Özil? Misschien weet hij het zelf niet eens.