Nieuwkomer staat voor in Indonesië, ex-generaal geeft zich niet gewonnen

Beide presidentskandidaten, Joko Widodo én Prabowo, eisen in Indonesië de zege op.

De Indonesische presidentskandidaat Joko ‘Jokowi’ Widodo nadat hij vanmorgen zijn stem heeft uitgebracht in Jakarta. Foto Reuters

Indonesië dreigt in een gevaarlijke impasse te belanden nadat beide kandidaten voor het presidentschap vandaag de verkiezingsoverwinning voor zich hebben opgeëist. Zowel Joko Widodo, gouverneur van Jakarta en populair bij de arme bevolking, als Prabowo Subianto, prominente oud-militair en in trek bij de elite en het streng islamitische deel van de bevolking, claimt dat hij de verkiezing gewonnen heeft.

De definitieve uitslag laat nog een paar weken op zich wachten. Op afgelegen eilanden en in dorpen in het regenwoud worden stembussen per helikopter of kano vervoerd. Het duurt dagen voordat alle stemmen van Atjeh tot Papoea officieel geteld zijn door de Indonesische kiescommissie. Maar de eerste telling van de stemmen verloopt in Indonesië in het openbaar, onmiddellijk na het sluiting om één uur ’s middags. Werknemers van opiniepeilers sms’en snel de uitslagen van de duizenden stemlokalen naar hun hoofdkantoren.

Geld en ervaring

Op basis van die eerste resultaten ligt Jokowi voor. Toen 95 procent van die eerste tellingen waren gedaan, schatte Saiful Mujani, een onafhankelijke en betrouwbare opiniepeiler, de verhouding op 53 procent voor Jokowi en 47 procent op Prabowo. Voor Jokowi was dat genoeg om vanmiddag de overwinning voor zichzelf op te eisen. „Vandaag is een belangrijke dag voor de Indonesiërs”, zei Jokowi. Hij riep zijn tegenstander Prabowo op met hem samen te werken om het land op te bouwen. Megawati Soekarnoputri, zelf oud-president en de baas van de winnende PDI-P, zei dat Indonesië „vreedzamer, welvarender en eerlijker’’ zal worden de komen jaren met Jokowi als president. Critici menen dat Megawati een belangrijke rol zal spelen de komende jaren. De eenvoudige en bescheiden Jokowi wordt door sommigen gezien als als marionet van Megawati, die wel geld en internationale ervaring heeft.

Maar Prabowo wilde van een nederlaag niks weten. Tijdens de campagne zei hij al dat „verliezen geen optie was” en dat hij „er alles aan zou doen om te winnen”. Een uur nadat Jokowi de overwinning claimde zei de omstreden oud-militair dat de eerste uitslagen erop wijzen dat hij „een mandaat heeft” om een regering te vormen. Een van de televisiezenders in handen van een coalitiegenoot van Prabowo toonde als enige peilingen die de omstreden voormalige militair als winnaar aanwezen.

In de loop van de middag in Jakarta bereidden beide kampen zich voor op demonstraties en manifestaties om hun kandidaat te steunen. De verkiezingen verliepen vreedzaam, maar Indonesië kent een geschiedenis van plotselinge geweldsexplosies.

Gevreesd wordt dat Prabowo hoe dan ook de resultaten zal aanvechten, eerst bij de Kiescommissie en later bij het Constitutionele Hof. De angst is dat dan duistere machtspelletjes een rol zullen gaan spelen. Prabowo is er zo op gebrand deze verkiezingen te winnen, dat hij alles uit de kast zou halen. Hij zou vermoedelijk zelfs niet terugdeinzen voor noodgrepen die in strijd met de wet zijn en praktijken die het daglicht niet kunnen verdragen. Zulke vormen van omkoping zijn niet ongewoon in Indonesië. Eerder dit jaar werd de oud-president Akil Mochtar van het Constitutionele Hof tot levenslang veroordeeld: hij had zich laten omkopen om te frauderen met verkiezingsuitslagen.

Contact met het volk

Als de eerste resultaten worden bevestigd en Jokowi vanaf oktober de nieuwe president wordt, zal het moeilijk voor hem zijn aan alle verwachtingen te voldoen. Eindelijk lijkt Indonesië een president te krijgen die meer lijkt te geven om de tientallen miljoenen armen dan de bankrekeningen van zijn coalitiegenoten in de politiek en het bedrijfsleven. Maar als hij niet in staat zal zijn snel armoede te bestrijden, corruptie tegen te gaan en de economie op gang te krijgen, ligt de teleurstelling op de loer. De kracht van Jokowi’s aanpak ligt in het contact dat hij met het volk zoekt. Als gouverneur van Jakarta reed hij dagenlang rond in zijn Toyota-busje, van ziekenhuizen naar kampongs en van moskeeën naar scholen. De grote vraag is of hij deze stijl kan handhaven in een land van 250 miljoen inwoners met 17.000 eilanden. Maar dat is van latere zorg. Eerst moet hij de verkiezingsuitslag zien om te zetten in een officiële zege.