Ze willen elkaars wisselgeld

Voor de Duitse bondskanselier Merkel rolt China lopers uit die roder en langer zijn.

Bondskanselier Merkel bij de lancering van een Chinees-Duitse project voor elektrische auto-opladers in Beijing. Duitsland is in China de grootste Europese investeerder. Foto AP

De Chinese premier Li Keqiang deed gisteren geen enkele moeite een vilein lachje te onderdrukken toen naast hem op het podium een woedende Angela Merkel de spionageactiviteiten van de Verenigde Staten bekritiseerde. Het was een cadeau van Merkel aan China dat zij uitgerekend in Beijing de spionage- en afluisterpraktijken van „partner en vriend Amerika” veroordeelde en zweeg over de Chinese industriële cyberspionage en het stelen van intellectuele eigendom, onder andere van Duitsland.

„Wij zijn beiden slachtoffer van hackers”, zei Li. Hij benutte de kans om de trans-Atlantische spanningen en vertrouwenscrisis tussen Duitsland en de VS af te zetten tegen de steeds inniger Duits-Chinese relaties. Een bewering die overigens in de grote delegatie van meereizende Duitse ondernemers meesmuilend werd aangehoord, want Duitse bedrijven zijn frequent doelwit van Chinese hackers, aldus de Duitse minister van Justitie Heiko Maas in een tv-interview.

Diplomatieke strategie

Hardop kritiek uiten is er echter niet bij, in de Grote Hal van het Volk in Beijing of tijdens de lunches en diners ter gelegenheid van Merkels zevende bezoek aan China. Netelige kwesties, waaronder ook de mensenrechten en het reisverbod van Ai Weiwei naar ‘zijn’ grote expositie in Berlijn, zijn verwezen naar speciale commissies en dialogen, in feite een soort diplomatieke doorgeefluiken van ongenoegen en problemen.

Niets mag het „Gouden Decennium” (citaat directeur Sebastian Heilmann van het Mercator Instituut voor Chinese studies) voor het Duitse bedrijfsleven in China bederven. Duitsland is voor China de belangrijkste Europese handelspartner geworden en Duitsland is in China de grootste Europese investeerder. Dat verklaart waarom Merkel vaker dan andere Europese regeringsleiders naar China reist en waarom Chinese leiders de weg naar Duitsland weten te vinden voor jaarlijkse en soms halfjaarlijkse topontmoetingen.

Duitsland speelt duidelijk een hoofdrol in de Chinese diplomatieke strategie om de relaties met de EU te versterken en de Chinese invloed te vergroten, zoals bleek tijdens het conflict over de zonnepanelen dat China dankzij Duitse hulp won van de Europese Commissie. Daarom zijn de uitgerolde lopers voor Merkel langer, breder en roder dan voor Hollande en Cameron.

Persoonlijke interesse

Er lijkt via handel en industrie inderdaad sprake van de opbloei van de „speciale relatie” waarover het Chinese staatspersbureau Xinhua vanochtend sprak. Der Spiegel schreef: „Zonder China zouden de balansen van veel Duitse ondernemingen er niet zo mooi uitzien als nu het geval is en als Chinese leiders problemen hebben met de Europese Unie wordt Berlijn als eerste gebeld.”

Volgens de Duitse media wordt deze betrekkelijk nieuwe diplomatieke en economische ontwikkeling versterkt door de persoonlijke interesse van Merkel in China. Officiële bezoeken aan de hoogste leiders en aan fabrieken gaan gepaard met tochtjes op markten en pauzes in restaurants in steden waarvan de meeste Duitsers nog nooit hebben gehoord. Ditmaal was zij in Chengdu, hoofdstad van de provincie Sichuan en een van de motors van de Chinese economische groei en vertrekpunt van de 21ste-eeuwse Zijderoute naar de afzetmarkten in Europa. De Chinese media daar waren verrukt over een Duitse kanselier die op een groentemarkt boodschappen deed en een gerecht (Mao’s geliefde kung pao-kip) met scherpe rode pepers en pinda’s bijna helemaal opat.

Merkengek

Niet alleen de cultuur en de verschillende keukens van China lijkt de in Oost-Duitsland geboren en getogen Merkel te boeien, zij is ook duidelijk geïnteresseerd in de ontwikkeling van een communistisch en autoritair geleid land tot een economische grootmacht. Hoe zij precies denkt over het „Chinese model” heeft zij tot nu toe voor zichzelf gehouden, het zou de sfeer en mogelijk ook de kansen voor het Duitse bedrijfsleven mogelijk kunnen bederven.

Meer dan andere Europese landen profiteren Duitse bedrijven van het feit dat China merkengek is; het Made in Germany-label heeft invloed, zeker op de kopers van auto’s, vliegtuigen, kerncentrales en elektronica. In die laatste sector hebben Duitse bedrijven een reputatie die teruggaat tot eind 19de eeuw, toen in keizerlijk China door onder andere Siemens en Bosch de eerste elektriciteit- en telefoonnetwerken werden aangelegd.

Grote bewondering voor Duits technisch vernuft is ook de reden dat Chinese leiders in de jaren 80 en 90 van de vorige eeuw de grenzen ook openden voor kleinere en middelgrote bedrijven. Daarbij speelde een rol dat leiders van de post-Mao-generatie vaak zelf ook ingenieursopleidingen hadden. Intussen is China niet alleen voor de grote automakers en medicijnproducenten een financieel walhalla, ook familiebedrijven zijn succesvol. Geen stad zonder bruggen van Duitse constructiebedrijven, geen fabriek zonder Duitse machinerie. Duitse milieuvriendelijke bedrijfsterreinen staan sinds kort model voor Chinese bestuurders die de milieuvervuiling in de steden moeten te verminderen.

Duitse bedrijven geven niet op

Of het ‘Gouden Decennium’ voor het Duitse bedrijfsleven op zijn einde loopt of een ‘Gouden Eeuw’ gaat worden is onderwerp van debat. De Chinese groei zwakt af, Chinese bedrijven zijn uitgegroeid tot scherpe concurrenten en de strijd tegen corruptie hakt er in bij Europese leveranciers van luxegoederen. Uit onderzoek van de Europese en Duitse Kamers van Koophandel in Beijing blijkt dat een groeiend aantal Europese bedrijven het in China opgeeft wegens de corruptie, de rechteloosheid, de ondoorzichtige regels en diefstal van intellectuele eigendommen, maar dat Duitse bedrijven doorgaan en „optimistisch blijven”. Een meerderheid zegt de gestelde doelen te halen, winst te maken en te blijven investeren. Grootste probleem blijkt het vinden van goed, hooggeschoold, meertalig personeel te zijn.