Bank meenemen, en voetbal kijken

In Berlijn kijken ze op een bijzondere manier samen WK-wedstrijden: fans nemen hun bank mee naar een stadion en volgen daar op een groot scherm het duel.Vanavond ook weer tegen Brazilië.

Duitse voetbalfans kijken vanaf hun bank in het stadion van de Berlijnse club FC Union de openingswedstrijd van het WK. Foto AP

Er bestaan voetbalsupporters die blij zijn als hun club verliest.

Aanhangers van het Oost-Berlijnse FC Union vrezen het moment dat hun elftal de eredivisie weer eens haalt. Want in de voetbaltop gaat het vooral om het geld. „Daar is de fan een klant die zijn bek dicht moet houden”, zegt supporter Michael Endt terwijl hij een vies gezicht trekt. Voetbal direct aan commercie verbinden druist in tegen alles waar de achterban van cultclub Union voor staat.

Een voetballer moet gedrevenheid en wilskracht symboliseren, geen rijkdom of zakelijk succes. Voetbal draait volgens Union-supporters om hartstocht, werklust en vooral om saamhorigheid. Het kapitalisme overwinnen is voor fans van de cultclub soms belangrijker dan de tegenstander verslaan.

Het is dit jaar 25 jaar geleden dat de muur tussen Oost- en West-Berlijn werd afgebroken, maar in An der alten Försterei, het stadion in de arbeiderswijk Köpenick, waart de tijdgeest van de communistische DDR nog rond.

Union is een club van ongeschreven regels, die gestalte krijgen tijdens wedstrijden in het eigen stadion. Toon respect voor de harde werker, is de basis van die regels. Verlaat het stadion nóóit voordat de wedstrijd is afgefloten. Joel nóóit een speler van je eigen club uit. Maak van een speler – van de eigen partij of de tegenpartij – nóóit een zondebok.

Fans gedragen zich tijdens wedstrijden altijd triomfantelijk. Ze springen op de tribunes (er zijn speciaal sta-tribunes gebouwd zodat mensen de ruimte hebben om elkaar te omhelzen), fans zwaaien onafgebroken met hun rood-witte sjaals en zingen de volle negentig minuten overwinningsliederen – het maakt niet uit hoeveel ze achter staan. De hymne uit 1998, ‘Eisern Union’, is van punkzangeres Nina Hagen en begint zo:

‘Wir aus dem Osten geh’n immer nach vorn (Wij uit het Oosten gaan altijd naar voren). Schulter an Schulter für Eisern Union (Schouder aan schouder voor ijzeren Union)’

Het ‘Union-gevoel’ inspireerde Gerald Ponesky, Union-supporter en ondernemer, tot een „knettergek idee”. Wat als we álle Berlijners uitnodigen om hier het WK te komen vieren? Ze nemen zelf hun bank mee, en zo creëren we precies het woonkamergevoel dat de club ook heeft! De grote bazen waren meteen enthousiast.

Wütend

De huiskamer is een succes. Iedere wedstrijd zit het stadion vol, tijdens Duitsland-Frankrijk mag er zelfs niemand meer bij. Op het droge grasveld staan achthonderd verschillende banken, ze zijn allemaal bezet. Als het donker wordt, knippen er achthonderd witte schemerlampjes aan. Achter het televisiescherm hangt behang met oranje en bruine versieringen, zoals ze dat in Oost-Duitsland ook altijd hadden. Hier heerst hét Union-solidariteitsgevoel, zeggen de mensen in het stadion.

Maar de WM Wohnzimmer drijft ook een wig tussen supporters. De Union-achterban die wegblijft bij de vertoningen van de WK-wedstrijden is ‘wütend’, zo staat in een open brief aan de leiding van de club. De oprechtheid van het initiatief wordt betwijfeld. Dit is een vieze commerciële bende en alleen maar bedoeld om geld te verdienen, zeggen ze. Een andere groep boze supporters stal eind juni banken uit het stadion en gooide die in het ernaast liggende volkspark.

De huiskamer was misschien een naïef idee. Het WK, organisator FIFA en grote baas Sepp Blatter, representeren zo ongeveer alles wat het kapitalisme, de grootste vijand van Union, omhelst. De harde kern van de club deelde een paar jaar geleden zelfs anti-FIFA-flyers uit. Vrijdag, tijdens de vertoning van Duitsland-Frankrijk, hingen er in en om het stadion anti-FIFA- posters. Een foto van Blatter met daaronder de tekst: ‘We verkopen onze ziel nu echt aan iedereen’.

In het stadion zie je de pijnpunten. Terwijl Union zijn best doet om supporters niet met reclame te vermoeien, zijn de grote merken hier overal. Het televisiescherm wordt gesponsord door Twitter, de schemerlampjes zijn van Berliner Licht, dat wordt verteld in een reclamefilm, het Berliner Kindl-bier kost 4,50 euro en in de pauze is er een loterij waarbij je een Teufel surround sound-systeem kunt winnen – en dat terwijl commerciële pauzespellen bij Union ondenkbaar zijn.

Michael Endt heeft samen met zijn vrouw Janine naar de wedstrijd gekeken op een geleende bank van bruin velours. Endt draagt een strak wit-rood Union-shirt. Hij is fan sinds hij in 2001 de hysterie in het stadion meemaakte als bezoeker. Waarom denkt hij dat dit evenement zo gevoelig ligt? „Mensen trekken zich alles persoonlijk aan omdat Union geen club is vóór fans, maar een club door fans.”

Letterlijk: Union is een vereniging in het beheer van vijfduizend supporters. Zij schraapten geld bij elkaar toen de club weer eens tegen het faillissement aanhikte – sinds de oprichting in 1920 zijn er veel momenten geweest waarop het einde nabij leek.

Stadion met blote handen gebouwd

Supporters bouwden het stadion, waar 20.000 mensen in passen, ook zelf. „Onze vaders en opa’s hebben het stadion eind jaren twintig met hun blote handen gebouwd.” In 2008 is het stadion een jaar lang opgeknapt, Endt werkte ook mee. Mannen werden verdeeld in zes groepen en werkten onder leiding van professionele bouwvakkers. „Tijdens de lunchpauze brachten Union-oma’s soep.”

In de Union-hymne werpt Nina Hagen schreeuwend een vraag op:

Wer lässt sich nicht vom Westen kaufen? (Wie laat zich niet door het Westen kopen?) Een groep mannen antwoordt: Eisern Union, Eisern Union!

Binnen de achterban wordt getwijfeld: betekent zo’n evenement als WM Wohnzimmer hetzelfde als jezelf aan het Westen – synoniem voor rijke lui – verkopen?

Endt is juist trots op zijn club, dit is een nette manier om je eigen broek op te houden, vindt hij. „Als je altijd in het verleden blijft hangen, verdwijn je op een gegeven moment helemaal.”