Weer noodkreet Leidsche Rijn: winkelcentrum moet kleiner

De bouw van winkelhart Leidsche Rijn Centrum is begonnen. De ontwikkelaars hebben het stadsbestuur gevraagd de omvang te beperken. Ze vrezen leegstand.

Winkelgebied Leidsche Rijn Centrum werd bedacht vóór de crisis uitbrak, en zou kleiner moeten worden om leegstand en verpaupering te voorkomen. Foto Ilvy Njiokiktjien

De gemeente Utrecht moet de plannen voor winkelgebied Leidsche Rijn Centrum drastisch herzien, wil het leegstand en verpaupering voorkomen. Dat heeft InRetail, de brancheorganisatie voor ondernemers, in samenwerking met ontwikkelaar ASR, belegger Corio en verenigde Utrechtse ondernemers aan het Utrechtse stadsbestuur geschreven. De brief is de zoveelste roep om de plannen voor Leidsche Rijn Centrum, een van de grootste bouwprojecten van Nederland, te wijzigen.

Vijftien jaar geleden werd het eerste huis opgeleverd in de nieuwe Utrechtse stadsvleugel Leidsche Rijn. Er moeten 100.000 mensen komen wonen in een gebied dat zo groot is als de stad Leeuwarden. Leidsche Rijn Centrum moest hét winkelcentrum van de vinexwijk worden: 59.000 vierkante meter detailhandel tussen de oude stad en de nieuwe wijk moesten van Leidsche Rijn een publiekstrekker met landelijke uitstraling maken. Er moeten zich meer dan 130 winkels, 15 restaurants, cafés en koffiebars vestigen. Er komen ook huizen, kantoren en culturele instellingen. De bouw van het winkelcentrum is onlangs begonnen, maar er is al lange tijd felle kritiek.

In 2007 wonnen ASR en Vesteda de aanbesteding voor het winkelcentrum. Ze moeten allebei minimaal een half miljard euro investeren. Maar begin dit jaar liet ASR al weten „twintig tot veertig procent” minder winkels te willen bouwen dan contractueel is vastgelegd. Meer dan honderd bewoners uitten vervolgens hun zorgen op een bewonersavond. Toenmalig wethouder Gilbert Isabella (PvdA, Leidsche Rijn) wilde niets weten van gewijzigde plannen: „Ik zie echt geen reden de contracten op te schorten.”

Na de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2014 werd Isabella vervangen door VVD-wethouder Kees Geldof. InRetail-voorzitter Jan Meerman hoopt dat Geldof „zonder ballast van in het verleden genomen besluiten” alsnog wil overwegen de plannen te herzien. In de brief schrijft Meerman: „De belangstelling in de retailbranche is ronduit te gering om alle meters te vullen.”

Oorzaken van het pessimisme rond het winkelcentrum zijn dat er steeds meer via internet wordt gekocht, en dat de plannen zijn gemaakt in de retailrealiteit van voor de economische crisis. Diverse grote winkelketens, zoals Primark, hebben al aangegeven niet naar Leidsche Rijn te komen. Uit een onderzoeksrapport van het Planbureau voor de Leefomgeving bleek onlangs dat sinds 2010 het aantal leegstaande winkels met 50 procent is toegenomen, en dat een op de vijf nieuw gebouwde winkels onverhuurd blijft. Cor Molenaar, hoogleraar e-marketing aan de Erasmus Universiteit, zegt dat Utrecht bezig is „een spookcentrum” te bouwen, dat „verpaupert zodra het centrum wordt opgeleverd.”

InRetail is vooral boos over de starre opstelling van de gemeente, blijkt uit de brief. Meerman schrijft: „Wij kunnen als retailsector niet inzien waarom een ooit ontwikkeld plan, ver voor de grote veranderingen in de retail anno 2014, door pressie van de gemeente Utrecht en tegen het advies van de direct betrokkenen in, ongewijzigd moet worden gerealiseerd.”

De gemeente heeft officieel nog niet geageerd op de eind vorige week verzonden brief van InRetail. Maar een woordvoerder zegt: „De wethouder wil wel met de betrokken ondernemers in gesprek om te kijken of er ruimte is voor verandering.”

De gemeente heeft de macht ontwikkelaars en investeerders aan de plannen te houden; de contracten zijn al getekend. Tijdens de bewonersbijeenkomst van januari dit jaar wees ex-wethouder Isabella daar ook op. In een brief aan ASR schreef Isabella: „U lijkt uit het oog te verliezen dat uw ondernemingen vrijwillig hebben meegedaan aan de aanbesteding.”

Onduidelijk is wat de financiële gevolgen voor Utrecht en ASR zijn als de contracten worden opengebroken. Wel duidelijk is dat de gemeente grondopbrengsten zal mislopen als niet het volledige plan wordt gerealiseerd. Naar schatting zal dat Utrecht miljoenen kosten.