Louis van Gaal. Wat managers van zijn methode kunnen leren

Foto ANP

Dit artikel is er ook in het Engels. Om te delen met je buitenlandse collega’s. Of vrienden.

Er is sinds dit weekend maar één vraag die elke manager zichzelf voortaan moet stellen als het even heel spannend is op de zaak: kan ik nog een keeperswissel toepassen? Wat Louis van Gaal zaterdagnacht deed in de allerlaatste minuut van de kwartfinale tegen Costa Rica was in de ogen van velen ‘geniaal’. Hij verraste met een unieke ingreep, door Cillessen te wisselen voor Krul. The rest is history.

De actie van Van Gaal staat symbool voor zijn manier van denken en werken. Die is even eigenzinnig als briljant. Wat zijn de geheimen van de methode die de 62-jarige coach, nooit gehinderd door al te veel bescheidenheid, al enige tijd geleden lanceerde als ‘de Methode Van Gaal’?

Een mini-managementcursus over het succesvolle leiderschap van Van Gaal.

1. De kracht van interventie: sluit toeval uit

Een maand voor het begin van het WK brachten Jeroen Visscher en Jurgen Frumau, twee consultants uit Leusden, een boek uit over de bondscoach en zijn manier van werken: Louis van Gaal – hoe smeed je wereldkampioenen? Ze bekijken daarin alle interventies van de bondscoach Van Gaal in de voorbereiding op het WK: opstellingen, wissels en tactische wijzigingen.

De conclusie van de schrijvers is dat Van Gaal er alles aan doet om het toeval uit te sluiten. Zijn aanpak is kraakhelder: de instelling en het karakter van de spelers geven in topsport de doorslag en zijn beïnvloedbaar. Hij selecteert zijn spelers op die manier en biedt ze aanknopingspunten voor verbetering. Wat wij kijkers dit weekend zagen, zat al weken in het hoofd van de coach.

2. Vertrouw op een goede afloop. Straal dat uit

Deze wijsheid heeft Van Gaal op zijn eigen wijze ingevuld. Kijk naar zijn houding langs de kant en vergelijk die even met zijn tijd als coach van Ajax, toen hij geregeld in opgewonden staat naar de zijlijn spurtte. Nu blijft hij bij een achterstand uiterlijk rustig en kunnen we uit zijn analyse na afloop opmaken dat hij er de hele wedstrijd alle vertrouwen in had dat het goed zou aflopen. Die houding heeft effect op zijn spelers: als de baas rustig blijft bij tegenslag, blijven de spelers dat ook. Toeval is uitgesloten, dus het zal wel goed komen.

Kortom, dames en heren managers: blijf vooral rustig als er na een aangekondigde reorganisatie of een salarisverhoging van twintig procent van het management onrust ontstaat in uw bedrijf.

3. Het beste team wint, niet de beste spelers

Als Louis van Gaal over zijn team praat, dan heeft hij het niet alleen over de 23 spelers in de selectie. Nee, dan gaat het over de hele organisatie rondom Oranje: van de staf met loop- en keeperstrainers, tot de scouts, de fysiotherapeut en de ploegarts tot de kok en de koffiedames. Toen hij als coach van Ajax de Champions League won, zette hij de beker met de grote oren in het washok op een droger en zei tegen de dames: “Zo, deze is ook van jullie.”

De boodschap was helder: de mensen die elke dag de shirtjes wassen net zo belangrijk als de spelers en de bestuurders. Niet de beste spelers winnen, maar het beste team.

4. Discipline als de basis voor succes

Van Gaals eerste baan was gymnastiekleraar op een ambachtsschool. Hij werkte er elf jaar en leerlingen die les van hem kregen, zullen hem ongetwijfeld herinneren om zijn gehamer op discipline en verantwoordelijkheid. Ook als voetbalcoach staan die zaken nog steeds hoog op zijn lijst. Discipline geldt als de basis voor succes, en hij weet precies bij welke spelers hij dat nog even kan aanscherpen.

Discipline is vaker dan gedacht ook in het bedrijfsleven een succesfactor. Jim Collins, auteur van de bestseller Good to Great, onderzocht hoe echt succesvolle bedrijven zich onderscheiden van hun concurrenten. Een gedisciplineerde organisatiestructuur is een van de zeven succesfactoren. Daarnaast noemt hij het werven van de juiste mensen en blijven vertrouwen op succes. Het past allemaal goed bij de methode Van Gaal.

5. Feiten onderbouwen je methode

Van Gaal gelooft heilig in het analyseren van zaken op basis van harde feiten, zodat hij op basis daarvan een gekozen methode kan onderbouwen. Tijdens dit WK valt Nederland op door zijn fitheid. Die komt voort uit zorgvuldig geteste trainingsmethodes.

Bedrijven die anno 2014 ‘fitter’ willen worden, focussen vaak op duurzaamheid. De onderneming die het best kan uitleggen en aangeven welk verschil een groen beleid maakt, plukt meteen de vruchten. Kijk naar Unilever waar de CEO Paul Polman het hele concern vol overtuiging meenam in de ambitieuze strategie van het Sustainable Living Plan: de uitstoot van CO2 halveren en intussen de winst verdubbelen. Omdat de feiten helder waren, was er intern weinig discussie over het plan.

6. Veranderen, verrassen en vertrouwen

Het moest anders met Oranje. ‘Anders’ bij Van Gaal betekent vaak radicaal anders: goed doordacht, feitelijk onderbouwd, met geloof in succes maar ook zo verrassend dat de concurrentie in verwarring raakt. Het doel: hij wil de wereldtitel winnen met Oranje. Dat is de focus, daar is alles op gericht.

Vanaf de eerste dag van de voorbereiding voor dit WK heeft Van Gaal zijn spelers het vertrouwen gegeven dat zij het verschil kunnen maken - als ze bereid zijn de methode Van Gaal te volgen. Het raakt aan de theorieën in de oergids voor managers: In Search of Excellence (1982) van Tom Peters en Bob Waterman. De schrijvers onderscheiden vier elementen voor succes bij bedrijven: een sterke teamgeest, een perfecte uitvoering van de kerntaken, een vastomlijnd plan en duidelijkheid en geloofwaardigheid. Al die elementen vind je terug in de methode Van Gaal.

7. De hele mens

Spelers die voor het eerst bij de selectie komen, krijgen meteen extra aandacht. De bondscoach wil weten wie hij nog meer is dan alleen de voetballer: zoon, broer, echtgenoot, vader. Hoe beter de coach zijn speler kent, hoe meer hij kan inspelen op diens sterktes en zwaktes. Want voor Van Gaal zijn alle mensen gelijk, maar is elke speler anders. De hele mens is van belang, heeft hij al herhaaldelijk aangegeven. En hoe meer de baas weet van die hele mens die voor en met hem werkt, hoe meer die mens voor hem oplevert.

Er zijn maar weinig directeuren die zo met hun werknemers omgaan. Maar als Nederland wereldkampioen wordt, zou de methode Van Gaal wel eens de nieuwe richtlijn voor succesvol management in het bedrijfsleven kunnen worden. Vooruitlopend daarop kunnen bedrijven vanaf vandaag alvast wat experimenteren met een van de meest succesvolle onderdelen van die methode: de keeperswissel.