De methode-Van Gaal

En weer verraste Louis van Gaal met een ongekende ingreep. Wat is zijn geheim? En wat kunnen managers van hem leren?

foto Hollandse hoogte

Louis van Gaal en de kracht van interventies

Er is sinds dit weekend maar één vraag die elke manager zichzelf voortaan moet stellen als het even heel spannend is op de zaak: kan ik nog een keeperswissel toepassen?

Wat Louis van Gaal zaterdagnacht deed in de allerlaatste minuut van de verlenging in de kwartfinale tegen Costa Rica was in de ogen van velen ‘geniaal’.

Hij verraste de tegenstander die Oranje 120 minuten lang van een doelpunt had afgehouden en zich vol vertrouwen opmaakte voor een strafschoppenreeks, met een unieke ingreep. Hij haalde Jasper Cillessen, die een paar minuten daarvoor nog met een geweldige reflex Nederland van een nederlaag redde, naar de kant en bracht Tim Krul in. The rest is history.

De actie van Van Gaal staat symbool voor zijn manier van denken en werken. Die is even eigenzinnig als briljant. Het bracht hem in zijn rijke carrière als voetbalcoach bij grote clubs als Ajax, Barcelona en Bayern München al veel succes: zeven landtitels, drie nationale bekers, de UEFA Cup, de Champions League en de Wereldbeker. Nu moet het Oranje de wereldtitel brengen. Waarom hebben de andere ruim 16 miljoen bondscoaches van dit land de afgelopen drie weken plotseling zoveel vertrouwen in een goede afloop gekregen? Wat zijn de geheimen van de methode die de 62-jarige coach, nooit gehinderd door al te veel bescheidenheid, al enige tijd geleden lanceerde als ‘de Methode Van Gaal’?

Een mini-management-cursus over het succesvolle leiderschap van Van Gaal.

1 De kracht van interventie: sluit toeval uit

Een maand voor het begin van het WK brachten Jeroen Visscher en Jurgen Frumau, twee consultants van organisatieadviesbureau Turner uit Leusden, een boek uit over de bondscoach en zijn manier van werken. Louis van Gaal– hoe smeed je wereldkampioenen?, heet het. Ze bekijken daarin alle interventies van de bondscoach Van Gaal in de voorbereiding op het WK: opstellingen, wissels en tactische wijzigingen. Waarom ontnam hij Wesley Sneijder de aanvoerdersband en maakte hij Van Persie tot de nieuwe leider? Hoe veranderde hij de hiërarchie in het team? Hoe stelde hij zijn team samen?

De conclusie van de schrijvers is dat Van Gaal er met al zijn interventies alles aan doet om het toeval uit te sluiten en zo de kans op winst te vergroten. Zijn aanpak is kraakhelder: de instelling en het karakter van de spelers geven in topsport de doorslag en zijn beïnvloedbaar. Hij selecteert zijn spelers op die manier en biedt ze aanknopingspunten voor verbetering. Zeven weken geleden begon hij al met het klaarstomen van Dirk Kuijt voor de linksachter-positie en liet hij zijn spelers en de drie keepers uit de selectie – Cillessen, Krul en Vorm – dagelijks op penalty’s trainen. Wat wij kijkers dit weekend zagen, zat al weken in het hoofd van de coach.

2 Verwerk een teleurstelling met opgewektheid

Deze padvinderlijke wijsheid heeft Van Gaal op zijn eigen wijze ingevuld, vanuit het grote vertrouwen dat hij in zijn selectie heeft. Kijk naar zijn houding langs de kant en vergelijk die even met zijn tijd als coach van Ajax, toen hij geregeld in opgewonden staat naar de zijlijn spurtte als er in het veld iets misging. Nu blijft hij bij een achterstand (Spanje, Australië, Mexico) uiterlijk rustig en kunnen we uit zijn analyse na afloop opmaken dat hij er de hele wedstrijd alle vertrouwen in had dat het goed zou aflopen. Die houding heeft effect op zijn spelers: als de baas rustig blijft bij tegenslag, blijven de spelers dat ook. Ze weten dat ze kunnen vertrouwen op hun talent, dat door de coach is benoemd en gekneed. Toeval is uitgesloten, dus het zal wel goed komen. Kortom, dames en heren managers: blijf vooral rustig als er na een aangekondigde reorganisatie of een salarisverhoging van twintig procent van het management onrust ontstaat in uw bedrijf.

3 Het beste team wint, niet de beste spelers

Als Louis van Gaal over zijn ‘team’ praat, dan heeft hij het niet alleen over de 23 spelers in de selectie. Nee, dan gaat het over de hele organisatie rondom Oranje: van de staf met loop- en keeperstrainers, tot de scouts, de fysiotherapeut en de ploegarts tot de kok en de koffiedames op het trainingscomplex in Zeist. Toen hij als coach van Ajax in 1995 de Champions League won, zette hij, eenmaal terug in Amsterdam, de beker met de grote oren in het washok op een droger en zei tegen de dames: „Zo, deze is ook van jullie.” De boodschap was helder: de mensen die elke dag de shirtjes wassen net zo belangrijk als de spelers en de bestuurders. Dat motiveert iedereen om hetzelfde doel na te streven en zorgt voor een intense en inspirerende beleving van een grote groep mensen. Niet de beste spelers winnen, maar het beste team. „Ongelooflijk hoe snel dit een team is geworden”, zei Van Gaal zaterdagnacht, waarmee hij in feite zichzelf nog eens prees.

4 Discipline als de basis voor succes

Van Gaals eerste baan was gymnastiekleraar op een ambachtsschool in Amsterdam. Hij werkte er elf jaar en leerlingen die les van hem kregen, zullen hem ongetwijfeld herinneren om zijn gehamer op discipline en verantwoordelijkheid. Ook bij de voetbalcoach Van Gaal staan die zaken nog steeds hoog op de lijst. Discipline geldt als de basis voor succes voor hem en hij weet precies bij welke spelers hij dat nog even kan aanscherpen. Denk aan Wesley Sneijder die hij op dit vlak uitdaagde, onder meer omdat hij niet fit genoeg zou zijn. Sneijder liet zich niet kennen, begon gedisciplineerd te leven en trainen, kwam weer bij de selectie en speelde zaterdag, na een stroef begin op dit WK, zijn beste wedstrijd tot nu toe.

Discipline is vaker dan gedacht ook in het bedrijfsleven een succesfactor. Jim Collins, auteur van de bestseller onder de managementboeken Good to Great, onderzocht hoe echt succesvolle bedrijven zich onderscheiden van hun concurrenten. Een ‘gedisciplineerde organisatiestructuur’ is een van de zeven succesfactoren. Daarnaast noemt hij het werven van de juiste mensen en blijven vertrouwen op succes. Het past allemaal goed bij de methode-Van Gaal.

5 Feiten onderbouwen je methode

Van Gaal gelooft heilig in het analyseren van zaken op basis van harde feiten zodat hij op basis daarvan een gekozen methode kan onderbouwen. Ter illustratie: in 1992 sprak Van Gaal met inspanningsfysioloog Jos Geijsel over een alternatieve conditietraining. Geijsel beschikte over wetenschappelijk bewijs dat sporters door duurlopen traag worden. Op basis daarvan ontwikkelden Van Gaal en Geijsel een nieuwe methode om conditie op te bouwen die breed omarmd is: bijna alle topclubs hebben de duurloop afgeschaft.

Tijdens dit WK valt Nederland op door zijn fitheid. Die komt voort uit zorgvuldig geteste trainingsmethodes.

Bedrijven die anno 2014 ‘fitter’ willen worden, focussen vaak op duurzaamheid. De onderneming die het best kan uitleggen en aangeven welk verschil een groen beleid maakt, plukt meteen de vruchten. Kijk naar Unilever waar de CEO Paul Polman het hele concern vier jaar geleden vol overtuiging meenam in de ambitieuze strategie van het Sustainable Living Plan: de uitstoot van CO2 halveren en intussen de winst verdubbelen. Omdat de feiten helder waren, was er intern weinig discussie over het plan. En net als Oranje ligt ook Unilever op koers.

6 Veranderen, verrassen en vertrouwen

Het moest anders met Oranje. Anders dan twee jaar geleden tijdens het EK, toen de fut eruit was bij de selectie van Bert van Marwijk. Maar ook anders dan in 2002 toen Louis van Gaal tijdens zijn eerste ronde als bondscoach kwalificatie voor het WK misliep. ‘Anders’ bij Van Gaal betekent vaak radicaal anders: goed doordacht, feitelijk onderbouwd, met geloof in succes maar ook zo verrassend dat de concurrentie in verwarring raakt. Het doel was daarbij vanaf het begin helder: hij wil de wereldtitel winnen met Oranje. Dat is de focus, daar is alles op gericht.

Vanaf de eerste dag van de voorbereiding van dit WK heeft Van Gaal zijn spelers op een intense manier betrokken bij zijn missie. Hij heeft ze het vertrouwen gegeven dat zij het verschil kunnen maken als ze bereid zijn de methode Van Gaal te volgen. Het raakt aan de theorieën in de oergids voor managers: In Search of Excellence (1982) van Tom Peters en Bob Waterman. Daarin onderscheiden de schrijvers vier elementen voor succes bij bedrijven: een sterke teamgeest, een perfecte uitvoering van de kerntaken, een vastomlijnd plan en duidelijkheid en geloofwaardigheid. Al die elementen vind je terug in de methode Van Gaal.

7 De hele mens

Spelers die Van Gaal voor het eerst meemaken als ze bij de selectie komen, krijgen meteen extra aandacht van hem. De bondscoach wil weten wie de speler nog meer is dan alleen de geselecteerde voetballer: zoon, broer, echtgenoot, vader. Hoe beter de coach zijn speler kent, hoe meer hij kan inspelen op diens sterktes en zwaktes. Want voor Van Gaal zijn alle mensen gelijk, maar is elke speler anders. Dat vraagt om een unieke behandeling waarbij hij accepteert dat iemand positieve en negatieve eigenschappen heeft. De hele mens is van belang, heeft hij al herhaaldelijk aangegeven. En hoe meer de baas weet van die hele mens die voor en met hem werkt, hoe meer die mens voor hem oplevert.

Er zijn maar weinig directeuren die zo met hun werknemers omgaan. Maar als Nederland wereldkampioen wordt, zou de methode-Van Gaal wel eens de nieuwe richtlijn voor succesvol management in het bedrijfsleven kunnen worden. Vooruitlopend daarop kunnen bedrijven vanaf vandaag alvast wat experimenteren met een van de meest succesvolle onderdelen van die methode: de keeperswissel.