Bête noire

Catenaccio, buffelstoot, tiki-taka, Geheimfavorit. Voetbal heeft zijn eigen taaltje. Waar komen al die begrippen vandaan? Elke dag schrijven we over een mooi voetbalwoord. Vandaag: de Franse bête noire.

Voor Oranje was Australië voorafgaand aan de poulewedstrijd van dit toernooi de angstgegner: een team waar altijd moeilijk van gewonnen kan worden. Het was tot aan de 3-2 van die avond zelfs nog nooit gebeurd. Voor de Duitsers is het Italië, voor Engeland zijn het de Duitsers.

Ook Frankrijk heeft het altijd lastig tegen de Italianen, en sinds afgelopen week is misschien Duitsland ook wel een angstgegner. Al hebben zij er hun eigen term voor: bête noire, letterlijk ‘zwart beest’.

Er is een rijtje aanverwante termen te noemen, uit het Frans, het Engels of op de grens ervan, die daaraan verwant zijn en een beeld geven van waar het vandaan komt. De bête noire is te vertalen als bugbear, een Engels woord voor een monster waar kinderen bang voor zijn. Of als pet peeve: iets dat voor een irritatie zorgt bij een specifiek persoon. Zoals bij Monica uit Friends: haar pet peeve is dieren die als mensen zijn aangekleed. Het mag anderen dan onverschillig laten, zij ergert zich er mateloos aan.

Misschien dwaal ik af. Hoe dan ook: op basis van die voorbeelden lijkt de kortste definitie van bête noire (en daarmee ook van angstgegner) te zijn: iets of iemand waar je liever vandaan blijft. Als we teruggaan naar het voetbal, zouden we kunnen zeggen dat dat voor Oranje de laatste grote toernooien niet Australië, maar vooral Portugal is geweest. Daar werd op het EK van 2004 en het WK van 2006 verloren, terwijl het land ons in 2002 zelfs van deelname aan het WK af hield.

Terwijl wij Nederlanders al jaren graag angstgegner gebruiken (steevast een kleine tien keer per jaar in NRC), sijpelt de bête noire langzaam door in het Vlaams. Vertaald en wel: Westerlo is “het zwarte beest van Anderlecht”, kopte Knack afgelopen december. Komt toch wat angstwekkender over dan die iets te gezellig klinkende, aan clichés onderhevige Duitse variant.

De animatie boven dit stukje is voor nrc.nl gemaakt door Funk-e - Explanimation.