Zo kan Nederland er straks uitzien Het doemscenario

Deze week zijn de laatste wetten van het politieke jaar afgetikt. Grote hervormingen van het kabinet worden werkelijkheid. Worden we er slechter of beter van?Gebaseerd op de kabinetsplannen schetsen we twee toekomstscenario’s.

Foto Peter de Krom

Op de keukentafel ligt de wereldkaart. En elke avond gaat het vermoeide gesprek over dezelfde vraag: waar halen we het geld vandaan om te emigreren? En waar gaan we heen? In Afrika heb je niet zoveel zin. Azië dan? Nederlandse afgestudeerden kunnen niet tippen aan het opleidingsniveau daar.

De Grote Recessie, zoals zij later genoemd zou worden, was nog maar het begin van alle ellende. Na een korte economische opleving stokte door de permanente Russische dreiging de wereldhandel weer en bleek het maatschappelijk weefsel door de bezuinigingen van Rutte II ernstig beschadigd.

Dakloze ouderen kraken panden

Gelukkig kun je zelf nog wel voor je ouders zorgen, maar makkelijk is het niet. Gezellig ook niet altijd: jullie huis is niet gebouwd op inwonende familie, maar verhuizen lukt niet. Hypotheken zijn met een vaste baan al nauwelijks te krijgen. Jij en miljoenen andere Nederlanders die hun geld met losse klusjes verdienen, krijgen bij de bank niet eens een gesprek.

Je ouders kunnen ook niet bijdragen: pensioenen worden al jaren niet meer geïndexeerd.

Toch zijn zij de mazzelaars: een paar jaar nadat veel verpleeg- en verzorgingshuizen waren wegbezuinigd, kraakten groepen dakloze ouderen de leegstaande kantoortorens aan de Amsterdamse Zuidas. Internationale banken en hoofdkantoren waren toen al naar Londen vertrokken, waar ze geen belasting betaalden.

Zo proberen ouderen zonder kinderen, of met kinderen bij wie ze niet terecht kunnen, in groepsverband te overleven. Kerken zitten weer vol. Christelijke vrijwilligers delen eten, kleren en dekens uit.

Nederland zucht onder de eindeloze bezuinigingsronden die achtereenvolgende kabinetten uitvoeren – coalities volgen elkaar nu jaarlijks op, steeds bezwijkend aan de druk van nieuwe tekorten.

Tegenslagen rijgen zich ook in rap tempo aaneen: de oorlogstaal van Poetin (hoelang is die man nou president, of was het premier?) leidden tot een hoger defensiebudget. Een poging onze Leopard-tanks terug te kopen van Finland strandde. We schaften Chinese tanks aan – tegen het premiumtarief. En ze roesten ook nog.

Elke dag loop je naar het arbeidsbureau. Bijna iedereen werkt op tijdelijke contracten – met veel (werkloze) tijd ertussen, want anders is je werkgever verplicht om je in vaste dienst te nemen. En welk bedrijf wil dat nog?Wat met al die losse contracten ook is verdwenen, is de teamgeest op het werk: het is ieder voor zich. Een bijna overwerkte collega een stapel dossiers uit handen nemen? Voor je het weet ben je zelf overwerkt en kun je je volgende contract wel vergeten.

Universiteiten zijn niets meer waard

Je zoon moet mee naar het arbeidsbureau. Even hebben jullie nog overwogen om hem naar de universiteit te sturen. Maar ja, aan die massaopleidingen heb je niets. En je zoon was gezakt voor het examen voor het College of Excellence. Wat ooit was bedacht als vrijwillige studiekeuzetest, werd door universiteiten gebruikt als verplichte toelatingstoets. Ze hebben geen keus: de overheid rekent ze af op hun rendement, dus willen ze alleen nog tijd besteden aan hun beste studenten. De grote meerderheid wordt met massaal en matig onderwijs zo snel mogelijk geholpen aan een bul van twijfelachtig niveau. Je buurman noemde de hogeschool van zijn kinderen gisteren nog ‘die koekjesfabriek’. Het geld dat het leenstelsel moest opleveren voor onderwijs, verdwijnt vooral in de managementbureaucratie en onderzoek – universiteiten moeten nou eenmaal hoge citatiescores binnenhalen.

Wie geen rijke ouders heeft, moet zich voor een studie flink in de schulden steken. Het bedrag dat je van de overheid mag lenen voldoet niet. Veel kinderen van armere gezinnen haken af na het voortgezet onderwijs of het mbo. Het tekort aan hoger opgeleiden heeft de ring innovatieve bedrijven rond Breda al flink uitgedund.

Is je arts goed? Geen idee

Ook pieker je over je zieke broer. Waar kan hij in hemelsnaam terecht? Na het introduceren van winst in de zorg, kwamen veel ziekenhuizen door handige durfkapitalisten in financiële problemen. Om de ziekenhuizen te redden, mochten zorgverzekeraars ze kopen. Maar die hebben er als regionaal monopolist geen belang bij transparant te zijn over kwaliteit van hun zorg – je hebt als patiënt geen idee meer of je arts goed is of niet. Wel lieten zorgverzekeraars hun tarieven bijna vrijuit stijgen.

De eerste operatie van je broer ging mis door een klungelende specialist. Maar procederen is te duur. Een advocaat is onbetaalbaar, en griffierechten kunnen oplopen tot 15.000 euro. Wie toch naar de rechter stapt, loopt vast in de digitale chaos die de rechtspraak is geworden.