Odyssee asielzoekers gaat door

Ruim honderd asielzoekers moeten na een half jaar een voormalig gevangeniscomplex in Amsterdam verlaten.

Een lichte hal, een goed uitgeruste keuken en overal kamers voor individuele asielzoekers. Goed, het is een voormalige gevangenis, maar de afgelopen zes maanden konden ruim honderd uitgeprocedeerde asielzoekers hier op adem komen na een anderhalf jaar durende, demonstratieve odyssee langs tentenkampen, oude kerken en andere schuilplaatsen in Amsterdam. Volgende week moeten ze er weer uit.

1 Waarom wil de gemeente de opvang in de zogenoemde Vluchthaven stoppen?

Amsterdam had een afspraak met staatssecretaris Teeven (Veiligheid en Justitie, VVD), als verantwoordelijk bewindsman en als degene die over de gevangenis gaat. De illegaal in Nederland verblijvende asielzoekers mochten er een half jaar wonen – mits zij daar aan hun procedure of terugkeer meewerkten. Aan die periode is nu een einde gekomen. En afspraak is afspraak, redeneert de gemeente.

De rechtbank oordeelde vrijdag in een zaak die de huidige bewoners hadden aangespannen, dat de gemeente de Vluchthaven mag ontruimen. Burgemeester Van der Laan van Amsterdam geeft hen tot komende donderdag om een ander onderkomen te vinden.

2 En dan? Staan ze op straat?

Ja, de meesten wel. In een brief die de burgemeester vrijdag aan de bewoners liet uitdelen, waarschuwt hij dat mogelijk ook de Vreemdelingenpolitie donderdag aan de poort zal staan om te voorkomen dat de groep onderduikt in de illegaliteit.

Degenen die op straat staan, zullen zich vermoedelijk aansluiten bij andere groepen uitgeprocedeerde asielzoekers in de stad. Tientallen van hen verblijven sinds april bij wijze van demonstratie in een drietal gekraakte panden in Amsterdam-West, ook wel de Vluchtmarkt genoemd. Ook die zal binnenkort worden ontruimd. Een veel grotere groep – ruim honderd mannen – zit sinds december vorig jaar in een gekraakte garage in Amsterdam-Zuidoost. De kamers daar zijn overvol: het is moeilijk voorstelbaar dat hier de grote groep van de Vluchthaven nog bij zal passen.

De gemeente maakt een uitzondering voor mensen die meewerken aan hun terugkeer of die zo ziek zijn dat ze in een bed moeten worden verpleegd. Zij worden voorlopig opgevangen in een voormalige kliniek in de wijk Buitenveldert. Burgemeester Van der Laan zei dat het gaat om „maximaal vijftig kwetsbaren”, maar het onderzoek is nog niet afgerond.

3 Is de Vluchtgarage, waar mogelijk velen heen willen, veilig?

De situatie van de uitgeprocedeerde asielzoekers in de Vluchtgarage is mensonwaardig, concludeerde het College voor de Rechten van de Mens na een bezoek aan het pand twee weken geleden. Het college riep de gemeente Amsterdam en staatssecretaris Teeven op tot ingrijpen, om te voorkomen „dat er daadwerkelijk mensen sterven”. Dit college is bij wet ingesteld om onafhankelijk toezicht te houden op de mensenrechten in Nederland.

In het gekraakte gebouw zijn toiletten aanwezig, maar geen douches of warm water. De asielzoekers kunnen zichzelf en hun kleding niet goed wassen. Volgens het college is er ook onvoldoende toegang tot medische zorg: enkele mannen zouden in het ziekenhuis zijn weggestuurd omdat ze geen zorgverzekering hadden. En doordat er te weinig voedsel is voor de groeiende groep, ontstaat er geregeld ruzie om eten. In juni raakte een 32-jarige man lichtgewond bij een opstootje in de Vluchtgarage. Nieuwelingen slapen bij gebrek aan plek steeds vaker op de parkeerplekken van de voormalige garage.

„De gemeente Amsterdam houdt de situatie in de Vluchtgarage nauwgezet in de gaten”, aldus een woordvoerder van burgemeester Van der Laan. Uit bezoeken van ambtenaren van de gemeente zou niet zijn gebleken dat er sprake zou zijn van een zorgelijke veiligheidssituatie.

4 Zijn asielzoekers door het gebrek aan opvang geneigd terug te keren naar hun land van herkomst?

Daar lijkt het niet op. Van de ruim honderd mensen die verblijven in de Vluchthaven zijn er nog maar twee teruggekeerd. Vandaar dat staatssecretaris Teeven het experiment grotendeels mislukt vond. Ongeveer acht mensen zijn nog bezig om vrijwillig terug te keren. Een groot deel van de uitgeprocedeerde asielzoekers zegt niet terug te kunnen. Ze willen graag bij elkaar blijven, en proberen als groep basisvoorzieningen af te dwingen bij de overheid. Yaqop Abdelazziz (35) uit Soedan is om die reden eind vorig jaar vanuit Den Haag naar de Vluchtgarage gekomen. „Samen staan we sterker”, zegt hij, „Het is beter om als groepen voor je rechten te vechten, dan alleen.”