Bezem gaat door het toezicht, maar hoe?

Vrijwel geen bijval voor plan minister Blok om het toezicht op volkshuisvesting én financiën allebei op zijn ministerie te doen.

Deemoed en hoogmoed. Spijt en stijfkoppigheid. ‘Met de kennis van nu’ en voortdurende onwetendheid. Het is allemaal voorbijgekomen tijdens de parlementaire enquête woningcorporaties waarvoor komende week de laatste verhoren plaatsvinden. Maar de vraag is wat alle verklaringen onder ede van politici, ambtenaren, corporatiedirecteuren en toezichthouders teweegbrengen.

De enquête is er niet alleen om schuldigen aan te wijzen voor de ontsporingen. Het rapport dat de commissie dit najaar uitbrengt moet ook vooruitkijken. Daarbij is vooral spannend hoe de Tweede Kamer oordeelt over extern toezicht op corporaties.

Want dat wil minister Stef Blok (Wonen, VVD) nog dit jaar regelen. Excessen met salarissen en derivaten zijn door zijn voorgangers al aangepakt toen de schandalen een paar jaar geleden aan het licht kwamen – daar kan de enquête weinig aan toevoegen. Maar het toezicht is nog niet hervormd.

De plannen die Blok vorige maand naar de Kamer stuurde zijn controversieel, zo is tijdens de verhoren gebleken. Blok wil het toezicht op de volkshuisvesting – doen de corporaties in de wijken wat ze moeten doen? – op het ministerie houden. Het financieel toezicht wil hij, in een aparte structuur, ook onder zijn directe verantwoordelijkheid hebben.

Vrijwel iedereen die zich in de verhoren uitsprak over de toezichtsplannen van Blok is tegen de manier waarop hij het toezicht regelt. Jan van der Moolen, de oud-directeur van de externe financiële toezichthouder CFV, „zou het uitstekend vinden als financieel en volkshuisvestelijk toezicht samengaan”. Dat moet dan „buiten het ministerie worden geplaatst, want beleid en toezicht samen, kan wringen”. Ook oud-staatssecretaris Johan Remkes (VROM, VVD) noemde „de verleiding” om op het ministerie beleid en toezicht te vermengen „wel erg groot”.

Ex-minister Ella Vogelaar (Wonen, PvdA) is „er steeds meer van overtuigd dat er één externe woonautoriteit moet komen”. Haar opvolger en partijgenoot Eberhard van der Laan ziet ook het meest in een extern orgaan dat „zou gaan over alles”. Niet alleen financieel toezicht, maar ook toezicht op prestaties als „soberheid, doelmatigheid en integriteit”, zei hij tijdens zijn verhoor.

Tijdens één verhoor vond Blok een medestander: Marc Calon, de voorzitter van Aedes, de branchevereniging van corporaties. Het maakt hem niet uit of het toezicht onder het ministerie valt of er ver vanaf staat. „Waar het fysiek zit vind ik niet zo interessant. Het is belangrijk dat het financiële toezicht gescheiden is van het volkshuisvestelijke toezicht”, zei Calon.

Het is de vraag of dat in het uiteindelijke oordeel van de Kamer is, want Calon spreekt nou net namens de sector waarvan uit alle verhoren juist blijkt dat zij van het ministerie de afgelopen jaren te veel invloed op het beleid heeft gekregen.