Panna

Catenaccio, buffelstoot, tiki-taka, Geheimfavorit. Voetbal heeft zijn eigen taaltje. Waar komen al die begrippen vandaan? Elke dag schrijven we over een mooi voetbalwoord. Vandaag: de panna.

Het aantal keren dat het woord panna vorige eeuw in Nederlandse kranten werd afgedrukt, is op één hand te tellen. Tenminste, in de betekenis van ‘door de benen spelen’- in de kookrubriekjes had men het soms wel over panna cotta, een Italiaans toetje (“Panna Cota moet zo stevig zijn als een vrouwenborst” - de Volkskrant, 13 september 1997).

Als voetbalterm deed het eind vorige eeuw z’n intrede. In het boekje Voetbaltaal (1997) schrijft Anton Kantelberg over de Kabel, het verbond van Surinaamse spelers in Nederland, en de woorden die daarmee hun intrede deden in de Nederlandse voetbalwereld. “Een voorbeeld van ‘kabeltaal’ is panna, de bal tussen de benen van de tegenstander doorspelen.”

Panna is het Surinaamse woord voor poortje.

Het woord wordt in een ‘echt’ voetbalverslag nog altijd sporadisch gebruikt. Een van de weinige voorbeelden komt uit de Volkskrant, in 2003 over Ajax - Excelsior (2-1): “Typerend voor het vertrouwen aan Rotterdamse zijde was de onvervalste panna (de straatvoetbalterm voor poorten) van Lopes ten koste van Pasanen, waarna de spits Mtiliga de kans bood te scoren.”

Kranten gebruiken het vooral als er geschreven wordt over het voetbal op de pleintjes, waar Surinaamse, Marokkaanse en blanke jongetjes elkaar proberen te vernederen met een balletje door de benen. Er ontstond in 2001 (in de tijd dat de ‘panna’ als woord gemeengoed werd) zelfs een Panna Knock Out-toernooi, waarbij straatvoetballers kunnen winnen door drie keer te scoren - maar het ook kunnen afdoen met één balletje door de benen van de tegenstander.

Hadden we voor die tijd dan geen woord om te beschrijven dat een bal door de benen gespeeld werd? Jawel, ‘poorten’ was gangbaar, soms werd gesproken van een ‘bruggetje’. Ook in Vlaanderen is de panna begin deze eeuw in rap tempo gemeengoed geworden - al blijft het jammer dat daarmee hun eigen versie, het broekske, een vroege dood stierf.

De animatie boven dit stukje is voor nrc.nl gemaakt door Funk-e - Explanimation.