‘In de Randstad zijn 6.000 politici, in New York zijn er 300’

Dat zei premier Rutte in Nieuwsuur

illustratie martien ter veen

De aanleiding

De ‘superprovincie’ van Noord-Holland, Utrecht en Flevoland komt er niet. En dat is jammer, vindt premier Mark Rutte, want hij denkt dat het bestuur in Nederland te ingewikkeld is. In Nieuwsuur en eerder in de wekelijkse persconferentie na de ministerraad geeft hij een voorbeeld van de ‘bestuurlijke drukte’ in Nederland. De hele Randstad, de drie provincies die samengevoegd zouden worden tot de superprovincie plus Zuid-Holland, is qua inwoneraantal vergelijkbaar met de stad New York: ongeveer 8 miljoen inwoners. Maar waar volgens Rutte New York door ongeveer 300 politici wordt bestuurd, zouden daar voor de Randstad nu 6.000 politici voor nodig zijn.

Waar is het op gebaseerd?

Rutte noemt in het interview met Nieuwsuur en bij de persconferentie geen bron bij de cijfers en legt ook niet uit welke politici precies zijn geteld. De Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) vertelt desgevraagd dat het gaat om volksvertegenwoordigers en de uitvoerende macht van de regionale bestuurslagen. In het geval van de Randstad gaat het dan om provincies, stadsregio's waarin Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht met omliggende gemeenten samenwerken, de gemeenten zelf en waterschappen. Deelraden voor bijvoorbeeld stadsdelen zijn niet meegerekend; de deelraden zijn afgelopen jaar vervangen door bestuurscommissies waarvan de bevoegdheden flink zijn beperkt. Deze commissies hebben voornamelijk een adviserende functie en zijn nauwelijks nog zelfstandig.

In New York gaat het om het stadsbestuur en de vijf boroughs, stadsdelen, van New York. Hier zijn de panels in de districten van New York, waarin de stadsdelen weer zijn opgedeeld, niet meegeteld, omdat zij net als de bestuurscommissies in stadsdelen van Nederlandse gemeenten een adviserende rol hebben en niet zelf beleid maken.

En, klopt het?

De Randstad zoals Rutte die omschrijft, bestaat uit vier provincies, 150 gemeenten, vier stadsregio’s en negen waterschappen, waarvan er twee overlappen met delen van Gelderland en Noord-Brabant. Alle bestuurders van deze overheden zijn bij elkaar opgeteld. Uit de cijfers waarop Rutte volgens de RVD zijn uitspraak baseerde en een telling van nrc.next blijkt dat het in totaal gaat om ruim 5.000 bestuurders. De grootste groep bestaat uit raadsleden, dat zijn er ruim 3.500. De meeste raadsleden vervullen die functie in deeltijd.

Het bestuur in New York bestaat voornamelijk uit het centrale stadsbestuur. In de boroughs spelen alleen de boroughpresidenten een rol van betekenis, maar ook zij zijn voornamelijk met stedelijke politiek bezig. Het stadsbestuur bestaat uit onder meer een burgemeester, een public advocate, die optreedt als een ombudsman, en de comptroller, die zich met de financiën bezighoudt. De burgemeester verdeelt het bestuur over departementen, die weer zijn onderverdeeld in bij elkaar tientallen afdelingen met een eigen hoofd en in sommige gevallen afgevaardigden. Ook zijn er tientallen boards en commissies, die vaak uit minder dan tien personen bestaan, die adviseren, meebeslissen of beleid bijstellen. In totaal gaat het om tegen de 500 personen, blijkt uit een telling van nrc.next. De RVD geeft dezelfde cijfers na „een nadere bestudering”. Leden van boards en commissies zijn vaak parttime in dienst of krijgen alleen een onkostenvergoeding.

Conclusie

De Randstad wordt door minder mensen bestuurd dan Rutte beweert, terwijl bij het bestuur van New York juist meer politici betrokken zijn. Verhoudingsgewijs levert dat een fors verschil op ten opzichte van de uitspraken van Rutte: de Randstad wordt niet door twintig keer zoveel politici bestuurd als New York, zoals Rutte beweerde, maar door tien keer zoveel bestuurders. Hoewel Rutte zijn cijfers niet helemaal op orde had, blijft de kern van zijn punt overeind: New York heeft fors minder bestuurders dan de Randstad. De uitspraak wordt daarom beoordeeld als grotendeels waar.