‘Zingen is net als sauzen maken’

De stem van de New Yorkse Kelis lijkt een afspiegeling van haar persoonlijke leven. Gebutst, introvert en uitdagend. Op haar nieuwe cd ‘Food’ ontwikkelt ze zich als rauwe soulzangeres.

Zangeres Kelis tijdens haar concert onlangs in Amsterdam. Foto Andreas Terlaak

Kelis is een diva met gebruiksaanwijzing. Ze triomfeert en wordt toegejuicht, maar maakt het haar publiek niet makkelijk. De 34-jarige Kelis uit Harlem, New York, die in 1999 in één keer bekend werd met de schreeuw-hit Caught Out There (met de herhaalde regel ‘I hate you so much right now’), wisselde meerdere malen van muzikale stijl, en was de afgelopen jaren uit beeld om een kind te krijgen. Ze schoolde zich bovendien als kok, gespecialiseerd in sauzen.

Maar gelukkig vond ze de weg terug naar de muziek. Dit voorjaar verscheen haar nieuwe cd Food, met Kelis in soul-gedaante. In moderne, spaarzame stijl omkleedde producer David Sitek (bekend van TV On The Radio) haar zang met stomende orgels en transparante beats. De combinatie van Kelis’ donkere zang met de soms stekelige, soms glooiende melodieën is verleidelijk.

Haar stem is laag en heeft enkele gebutste plekken, maar kan ook oorverdovend uithalen richting hoge C. Het is een zangstem die intrigeert omdat hij wisselt tussen krachtig en zwak, introvert en uitdagend – als een afspiegeling van Kelis’ emotionele leven.

Kelis maakt het ook zichzelf niet makkelijk. In haar nieuwe liedje Dreamer bijvoorbeeld, zingt ze over haar ‘zwaarmoedige hart’: ‘There are millions just like us/ Fighting fears and hiding love’. Want de cd heet dan wel Food, met daarop liedjes als Breakfast, Jerk Ribs en Biscuits n’ Gravy, achter die luchtige titels schuilt verbolgenheid over een buitenwereld die niet altijd meewerkt.

Bij haar optreden onlangs in Amsterdam maakte Kelis, in vuurrode jurk met gouden schoenen, een opmerking over de verhouding tot haar omgeving. „Toen ik net begon als zangeres, had ik het moeilijk”, zei ze tegen de uitverkochte zaal. „Ik had groen haar en vaak het gevoel dat ik nergens bij paste. Nu is dat anders. Als ik ergens ben of als ik optreed, lijkt het alsof we hetzelfde willen en voelen.”

Tijdens een gesprek per telefoon, even daarna, licht Kelis die uitspraak toe. De vraag ging over haar manier van leven, met verhuizingen (van New York naar Los Angeles), verbroken relaties (ze scheidde in 2009 van rapper Nas) en veranderlijke beroepskeuze. Toch voelt ze zich nu minder buitenstaander dan vroeger, herhaalt ze. „Er blijken meer mensen te zijn zoals ik, met afwijkende ideeën en wensen. Dat publiek heeft mij weten te vinden. Het heeft even geduurd, zij en ik, we moesten van elkaars bestaan op de hoogte raken. In de vijftien jaar dat mijn carrière nu duurt, is dat inmiddels gelukt.”

In de loop van die carrière heeft Kelis zich muzikaal ontwikkeld van eigentijdse r&b naar dance, op de cd Flesh Tone uit 2010. Op Flesh Tone werd ze begeleid door het elektronische precisiebombardement van hit-dj David Guetta, in bijvoorbeeld A Capella. Vergeleken met de gevarieerde zang op het nieuwe Food, was haar stem destijds gestroomlijnd en gladgetrokken. Nu, op Food, laat ze de kerven en momenten van onmacht toe. Ze klinkt ‘eerlijker’.

Volgens Kelis stond de soulstijl van Food van tevoren niet vast. „Ik begon muziek te maken met mijn producer, David Sitek”, zegt ze. „De eerste opnamen vielen triphop-achtig uit. Maar geleidelijk veranderde de sfeer, en kwamen we hierop uit. Dat beviel ons allebei goed. Het paste bij de levensfase waar ik nu in zit.”

Dat de titels van de liedjes niets te maken hebben met de teksten, ziet ze als een ‘grap’. „Nee, het onderwerp van de titel, zoals Friday Fish Day, komt niet terug in de tekst. Voedsel is meer dan eten. Het kan ook slaan op ‘food for thought’, of voeding op spiritueel niveau.”

De overeenkomst tussen haar werk als muzikant en haar nieuwe bezigheid als sauzenmaakster (ze lanceerde vorig jaar een eigen sauslijn met de naam Feast), zit hem in geduld, zegt ze. „Je moet voor beide lang puzzelen en het kan altijd mislukken. Als songschrijver ben ik geduldig. Om iets te kunnen bedenken moet ik ergens rustig zitten en niet bang zijn voor stilte.”

Kelis groeide op in Manhattan, met drie zussen, een vader die jazzmuzikant was, en een moeder die kleding ontwierp en als cateraar werkte. Kelis schoor haar hoofd kaal op haar veertiende, en werd op haar zestiende uit huis gezet wegens rebels gedrag. Ondertussen zat ze nog op de middelbare school waar ze de band BLU (Black Ladies United) oprichtte. Daarna ontmoette ze producer Pharrell Williams (bekend van de hit Happy) met wie ze een reeks hits zou maken, zoals Milkshake en Trick Me. In 2002 kreeg ze een relatie met de New Yorkse Nas, die ook bijdragen leverde aan haar liedjes, zoals Blindfold Me (2006). Vlak voor de geboorte van hun zoon Knight, in 2009, gingen ze uit elkaar.

Ze refereerde aan haar liefdesleven tijdens het optreden in Amsterdam, voordat het nummer Change begon. Lachend zei ze: „Als een relatie verbroken is heb je twee mogelijkheden: huilen en denken dat het nooit meer goed komt met je. Of je kan zeggen: ‘Mag ik mijn spullen terug’ en nieuwe sloten laten zetten.”

Kelis ziet steeds een keuze. Niet alleen tussen koken en zingen. Maar ook tussen deemoedig en militant, gestroomlijnd of gebutst, tussen soul en dance. En tussen zwaar en licht. Het introverte Dreamer bijvoorbeeld krijgt een onverwachte ontknoping. Na alle pijn en ‘tranen die in het kussen zijn gestroomd’, komt Kelis met de laconieke oplossing dat iedereen naakt in een boom moet gaan zitten, om eindelijk zorgeloos te zijn. Ze zingt het letterlijk: ‘If all was left to me/ We’d be naked climbing trees.’