‘Voorbij is de Europese hegemonie’

Latijns-Amerikaanse fans genieten van hun succes op het WK. Het is feest!

De enige manier voor Colombiaan Marlon Reyes Lopez om het WK in Brazilië mee te maken, was door te reizen over land. „Ik betaal voor benzine en eten”, zegt de bouwkundig tekenaar. Hij drapeert de Colombiaanse vlag over zijn rugzak en klopt wat zand van zijn kleren. „Slapen doe ik op het strand.” Op zijn motor reed Lopez ruim vijfduizend kilometer. Het kostte hem 23 dagen om in Rio de Janeiro te komen.

„Het was iedere meter waard”, zegt Lopez (29). Hij zingt een Colombiaans overwinningslied: ‘Sentimiento Colombiano, sentimiento nacional. Ahora vamos tricolore, y ganar la mundial.’ Morgen speelt Colombia tegen gastland Brazilië. Het is voor het eerst in de geschiedenis dat het land zich kwalificeerde voor de kwartfinale van het WK.

Lopez is niet de enige die afreisde naar Brazilië voor het voetbaltoernooi. Tienduizenden Latijns-Amerikaanse voetbalfans deden hetzelfde; de meesten komen uit de zuidelijk landen Uruguay, Argentinië en Chili. Ze spreken allemaal Spaans en vieren feest in Rio. Samen vormen ze een grote karavaan.

Die stoet latino’s kwam niet voor niets naar het WK gereden. Latijns-Amerika doet het opvallend goed tijdens dit WK. Van de zestien ploegen in de achtste finales waren er zeven Latijns-Amerikaans. Alleen Ecuador en Honduras werden tijdens de groepsfase uitgeschakeld.

„Dit is ons WK”, roept de Colombiaan Jaime David (21). Hij is door het dolle heen na afloop van de achtste finale tegen Uruguay. In de betonnen gangen van het Maracanã klinken overwinningskreten en gezang. „Het is geweldig, de grote Europese landen worden door ons continent verslagen”, zegt hij emotioneel. „We mogen rivalen zijn, dit toernooi verbroedert.”

Grote voetballers zijn van hier

Nog nooit won een Europees team tijdens een wereldkampioenschap op Latijns-Amerikaanse bodem. En als het aan de latino’s ligt, blijft die nul staan. „Het is afgelopen met de Europese hegemonie”, buldert een Mexicaan met een grote sombrero op zijn hoofd op het strand van Copacabana. „Veel grote voetballers spelen misschien in Europa, ze komen hier vandaan.”

De Zuid-Amerikanen hebben er zichtbaar plezier in dat Europese favorieten als Spanje en Italië al zijn verslagen. Toen Portugal werd uitgeschakeld, deelden Brazilianen op sociale media speldenprikjes uit naar hun voormalige kolonisator. ‘Ga naar huis met jullie caravela’, schreven latino’s. Een caravela is een zeilboot. De Portugezen voeren er vijfhonderd jaar geleden voor het eerst mee naar Latijns-Amerika.

Niet alleen met voetbal, ook op andere vlakken scoort Latijns-Amerika hoog tijdens het WK. In de toptien van landen die de meeste wedstrijdkaartjes kochten, staan – inclusief gastland Brazilië – vijf Latijns-Amerikaanse landen. Bovendien reisden veel fans zonder kaartje naar Brazilië; naar schatting streken in totaal ruim tweehonderdduizend latino’s in het grote land neer. Het illustreert een grote ontwikkeling in die landen: de opkomst van een Latijns-Amerikaanse middenklasse.

Die middenklasse groeide met vijftig procent in de afgelopen tien jaar, volgens de Wereldbank. Van 103 miljoen in 2003 tot 152 miljoen mensen in 2009. In 2011 oversteeg het aantal middenklassers op het continent bovendien voor het eerst het aantal armen. Samen vormen zij een substantieel deel van de populatie: dertig procent.

Een kanttekening moet wel gemaakt: er woeden felle debatten over wie er tot die middenklasse behoort. Volgens de Braziliaanse overheid is iemand die maandelijks 364 reais verdient (120 euro per maand, de helft van het minimumloon) officieel al onderdeel van de lagere middenklasse. In andere landen geldt soms een minimuminkomen van tien dollar per dag.

Het is daarom vooral de hogere middenklasse die het toernooi bijwoont. Want reizen, zeker in Brazilië, is duur. „Ik ben de eerste in mijn familie die dit soort trips kan maken”, zegt Océ Ribeira (32), een Colombiaanse advocaat. Hij spaarde een jaar voor het WK en geeft 2.500 euro uit in twee weken. „Ik ben ook de eerste generatie die ging studeren”, vertelt hij. „Binnenkort neem ik mijn ouders mee op hun eerste vakantie buiten Colombia.”

Kleine problemen

De toestroom van zoveel latino’s leidde hier en daar tot kleine problemen. In Belo Horizonte braken vechtpartijen uit tussen de klassieke rivalen, Argentijnse en Braziliaanse fans. Een groep Chilenen zonder kaartje bestormde het stadion om de wedstrijd Spanje-Chili bij te wonen. Tijdens wedstrijden tussen Latijnse landen, houden de meeste fans wat afstand van elkaar.

Alleen in de Colombiaanse hoofdstad Bogota, ver weg van het WK, liep het uit de hand. In het feestgedruis na een zege van Colombia kwamen acht mensen om het leven.

De onderlinge sfeer in de Braziliaanse speelsteden is juist opvallend goed. Er heerst een grote solidariteit. Op het terrein in Rio de Janeiro, waar tijdens het jaarlijkse carnaval de praalwagens wachten voor ze de optocht inrijden, staan nu tientallen busjes, campers en tentjes. Argentijnse vlaggen, Uruguayaanse stickers: nadat de kamperende supporters van het strand werden verjaagd, verblijft het merendeel nu hier.

„Ik drink iedere avond met mijn Braziliaanse buren”, zegt de Argentijn Adrian Dimella (42) op een klapstoel naast zijn camper. „Dit toernooi is sowieso al een overwinning voor Latijns-Amerika”, vindt hij. „Wie er wint maakt eigenlijk niet zoveel meer uit.” Hij is even stil, begint te lachen „Argentinië!”