Renzi, nieuwe hoop van links Europa

De nieuwe en jonge premier van Italië presenteerde gisteren zijn agenda voor de EU. Hij heeft persoonlijke chemie met Merkel.

Matteo Renzi werd al voor hij politiek iets voorstelde, door Merkel uitgenodigd in Berlijn. Foto’s Reuters en DPA

Een jaar geleden kenden nog weinig mensen buiten Italië de jonge burgemeester van Florence. Hij had de strijd om het lijsttrekkerschap van links verloren en moest knarsetandend toezien hoe zijn partij iemand anders aanzocht toen er daarna toch een nieuwer gezicht nodig was als premier. Desondanks wilde de Duitse bondskanselier Angela Merkel graag eens praten met Matteo Renzi.

Ik heb hem uitgenodigd omdat hij interessante dingen zegt over de uitdagingen waar Italië en Europa voor staan, vertelde Merkel toen Renzi’s bezoek aan Berlijn uitlekte. In haar ogen was Renzi een politieke belofte met wie ze zaken kon doen.

Dat had Merkel goed had ingeschat. In december werd Renzi partijleider. In februari premier. Bij de Europese verkiezingen in mei leidde hij zijn partij naar een historische 41 procent. En twee weken terug constateerde het onderzoeksinstituut Demos dat 74 procent van de ondervraagde Italianen vertrouwen heeft in Renzi.

Ineens lijkt het wel of er meer contact is tussen Berlijn en Rome dan tussen Berlijn en Parijs. De Duitse en Italiaanse ministers van Financiën schreven vorige week samen een opinie-artikel in The Wall Street Journal met als motto „Groei is essentieel”. In Berlijn en Brussel wordt ineens over ‘flexibiliteit’ gesproken, Renzi’s codewoord om ruimte te maken voor groei.

In La Stampa prees de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Steinmeier „de moedige hervormingsagenda” van Renzi. Berlijn vertrouwt hem.

Bovendien lijkt er persoonlijke chemie te zijn tussen Merkel en Renzi. De twee hebben elkaar de afgelopen maanden een paar keer ontmoet. Renzi zegt daarbij dat hij niet wil tornen aan de drieprocentsnorm, die stelt dat het begrotingstekort niet hoger mag zijn dan drie procent van het bruto binnenlands product. Merkel laat doorschemeren dat ze vertrouwen heeft in de plannen van de ambitieuze Renzi voor een hele reeks hervormingen.

De relatie tussen de twee is in ieder geval veel beter dan die tussen Merkel en oud-premier Berlusconi. Die zaten politiek in hetzelfde kamp, maar de bondskanselier had meer dan genoeg van Berlusconi’s loze beloftes over bezuinigingen en hervormingen. En van zijn denigrerende opmerkingen over haar achterwerk.

Dat wederzijdse begrip betekent niet dat er geen stevige meningsverschillen zijn. Volgens verslagen in de Franse pers is Renzi tijdens het diner donderdagavond op de Europese top hard uitgevallen tegen Merkel en haar in zijn ogen rigide opstelling. De volgende dag heeft hij daar zijn excuses voor aangeboden en Merkel gecharmeerd met een compliment voor haar jasje: ‘Leuk, dat paars. Dat is de kleur van mijn voetbalclub, Fiorentina.’

Op basis van zijn jeugdige enthousiasme, ambitie en dadendrang krijgt de 39-jarige Renzi, die in het linkse blok aan de rechterkant staat, in Italië van veel kiezers het voordeel van de twijfel.

Zelfs Pier Silvio Berlusconi, de zoon van, heeft zijn vertrouwen uitgesproken in Renzi als „de beste communicator – na mijn vader dan.”

Ook Europa kan niet om Renzi heen. Door zijn monsterscore bij de Europese verkiezingen is Renzi’s Democratische partij de tweede partij in het Europees Parlement geworden, na de CDU van Merkel. Binnen de socialistische fractie zijn de Italianen nu de grootste, en dus leidend.

Door de combinatie van electorale successen en enthousiasmerende uitstraling is Renzi de hoop van Europees links geworden. Bij de roep om meer aandacht voor groei in Europa zit de Franse president Hollande, aangeslagen door het succes van het Front National bij de verkiezingen, nu bij Renzi op de bagagedrager.

Italië is het komende half jaar voorzitter van de Europese ministerraden. In de hem kenmerkende stijl presenteerde Renzi gistermiddag in het Europese Parlement de agenda voor het komende half jaar.

De precieze plannen leest u wel in ons document, zei hij, om daarna voor de vuist weg een verhaal te houden over waar het volgens hem echt over zou moeten gaan: hoe Europa zijn „moed en trots” kan hervinden.

„Als Europa vandaag een selfie zou maken, wat voor beeld zou dat laten zien? Dat zou het gezicht van vermoeidheid zijn, in enkele gevallen van berusting”, zei Renzi.

Daarom wil hij, vertegenwoordiger van „een nieuwe generatie” (in eigen land had hij gesproken over „de Erasmus-generatie”) ertoe bijdragen dat het debat niet alleen gaat over de spread en financiële problemen. We moeten weer praten over de eigen identiteit van Europa en onze plaats in een globaliserende wereld „die twee keer zo hard rent als Europa”.

Europarlementariër Manfred Weber (CSU), fractievoorzitter van de Europese Volkspartij, negeerde dit vergezicht, dat van veel kanten applaus kreeg. Alles goed en wel, zei hij, maar wat gaat Italië doen aan zijn torenhoge schuld van 130 procent van het bbp? „Schulden vernietigen de toekomst.”

Het leverde een felle reactie van Renzi op. Hij had in zijn openingsrede gezegd dat Italië er niet om vraagt de regels te veranderen. In zijn repliek zei hij: „Ik ben niet bang voor oordelen over ons, maar voor vooroordelen[...]. Wij leggen de verantwoordelijkheid niet bij Europa, maar zeggen dat de problemen in Italië zelf liggen.” Om eraan te voegen dat hij geen lessen accepteert uit een land dat in 2003 de regels van het Groei- en Stabiliteitspact overtrad.

In het vliegtuig terug ’s avonds wuifde hij volgens de krant La Repubblica in een nazit met zijn medewerkers de kritiek van Weber weg. Ik heb met Merkel een deal gemaakt over flexibiliteit en onze steun voor Juncker, zei hij. En met haar is er „een voortdurend en positief contact”.