Bedreigd atol wijkt uit naar bos op Fiji

De door de oceaan bedreigde eilanders van Kiribati worden misschien landbouwers op Fiji. Hun president heeft daar alvast bos gekocht. Visionaire daad of grote onzin?

Bedreigde eilandengroep Kiribati

Arm Kiribati. De eilanders hebben voor 6,4 miljoen euro een lapje grond gekocht op het tweeduizend kilometer verderop gelegen Fiji. Voor als hun eigen eilanden straks kopje onder gaan door de zeespiegelstijging. Althans dat argument gebruikte president Anote Tong toen hij de ongeveer twintig vierkante kilometer bos kocht van de Anglicaanse Kerk.

Voorlopig moet de grond gebruikt worden voor landbouw en kweekvisserij. Maar de ruim 100.000 inwoners, die nu nog leven op een van de ruim 30 eilandjes die samen Kiribati vormen, kunnen in geval van nood naar het gebiedje geëvacueerd worden. „Als het absoluut nodig is, ja, dan kunnen we het doen”, zei Tong tegen het persbureau AP.

Vloedgolven

Volgens klimaatwetenschappers stijgt de zeespiegel in de buurt van Kiribati sneller dan gemiddeld, tot wel vier keer. In sommige delen van de Grote Oceaan met wel 1,2 centimeter per jaar. De eilandjes die maar een paar meter boven de zeespiegel uitkomen, dreigen daardoor binnen enkele decennia zomaar verzwolgen te worden door grote vloedgolven.

Mogelijk wordt een kritische grens bereikt: het water komt dan zo hoog te staan dat het niet langer veilig is om op de eilanden te blijven wonen. Bovendien zorgt de stijgende waterspiegel voor verzilting van het drinkwater op de eilanden, waar ook de landbouw onder te lijden heeft. Daarnaast verandert het neerslagpatroon en wordt de wind steeds onvoorspelbaarder.

Eerste op de lijst

Kleine eilandstaten hebben zich verenigd om gezamenlijk te strijden voor een nieuw klimaatverdrag dat eind volgend jaar in Parijs moet worden gesloten. Ze eisen strenge doelstellingen voor de reductie van broeikasgassen om verdere opwarming van de aarde tegen te gaan. En ze willen dat er meer geld beschikbaar komt voor arme landen om zich aan klimaatverandering aan te passen. Zelf denkt president Tong dat van aanpassing al geen sprake meer kan zijn. „Wat de VS ook besluiten, wat China ook doet, voor ons maakt het niet meer uit. Voor ons is het toch al te laat”, zei Tong vorige maand in een interview met CNN.

Hij weet zich gesteund door Ronald Jumeau, ambassadeur van de Seychellen bij de Verenigde Naties. „Kiribati is nu de eerste op de lijst”, zei Jumeau namens de kleine eilandstaten vorige maand tijdens klimaatonderhandelingen in Bonn. „Als een hele bevolking gedwongen wordt te vertrekken, is het geen kwestie meer van een simpele ‘aanpassing’ aan klimaatverandering. Waar halen deze landen het geld vandaan? Het is aan de geïndustrialiseerde landen, die de opwarming hebben veroorzaakt, om hun verantwoordelijkheid te nemen.”

Op de eilandjes zelf is niet iedereen blij met de landaankoop. Er is veel te veel geld voor betaald, zegt parlementariër en oud-minister van Volksgezondheid Tetawa Tatai. Hij vindt het onbegrijpelijk dat de Anglicaanse Kerk, „een van de armste en meest geïsoleerde landen ter wereld zo afperst”. Volgens Tatai is tweederde van het gebied stijl en dicht bebost. De rest wordt gebruikt door de lokale bevolking voor zijn eigen levensonderhoud. Volgens Tatai heeft de regering geen serieus plan voor hoe ze de grond wil verdelen.

Ook Teburoro Tito, de voorganger van Anote Tong, vindt alle bezorgdheid van de president overdreven. „Wetenschappers zeggen dat het rif bij Kiribati kerngezond is en met de zeespiegelstijging mee kan groeien”, zei Tito onlangs in een gesprek met persbureau Reuters. „Er is helemaal geen noodzaak om land te kopen in Fiji of waar dan ook.”

Tito wijst erop dat het door de onbezonnen aanschaf in de toekomst moeilijker wordt om buitenlandse financiële hulp te krijgen.

Veel wetenschappers vinden niet dat Kiribati nu al ernstig lijdt onder klimaatverandering. „We weten dat de hele rifstructuur jaarlijks 10 tot 15 millimeter kan groeien”, zegt onderzoeker Paul Kench van de universiteit van Auckland. „Zolang dat het geval is, en er voldoende zand aanspoelt, is er geen reden waarom het rif de zeespiegelstijging niet zou kunnen bijhouden.”

Angst zaaiend klimaatlied

Bekende foto’s van vloedgolven die tegen de kust aan beuken, wekken volgens Kench ten onrechte de indruk dat de eilandjes permanent kampen met ernstige wateroverlast. Bovendien worden veel van de problemen veroorzaakt door de mensen zelf. Zij morrelen aan de kustlijn, bouwen dijkjes waar dat beter niet kan en leggen verhoogde verbindingen aan tussen de eilandjes die de waterhuishouding ontregelen.

Volgens zijn voorganger Tito misbruikt de huidige president Anote Tong, die door medestanders al is voorgedragen voor de Nobelprijs, het klimaat voor zijn eigen glorie. De bevolking wordt er volgens Tito doodsbang van. Zo schreef de regering eerder dit jaar een competitie uit voor een mooi klimaatlied. Het winnende liedje is tegenwoordig een paar keer per dag op de radio te horen. Het refrein: The angry sea will kill us all – de woedende zee zal ons allemaal doden.