Ze weten wat je hebt uitgespookt

Het aantal winkeleigenaars datsollicitanten controleert op fraude is vorig jaar verdubbeld. Ook in de transport en de zorg wordt nieuw personeel gescreend. Mag dat zomaar?

illustratie tomas schats

Wil je als winkelbediende solliciteren en heb je iets op je kerfstok? Grote kans dat de baan aan je voorbijgaat. Winkeliers controleren namelijk steeds vaker of een sollicitant in het verleden is ontslagen in verband met fraude.

Vorig jaar screenden winkeleigenaren 232.000 keer een potentiële werknemer, een verdubbeling ten opzichte van het jaar daarvoor. Dat meldde de Stichting Fraude Aanpak Detailhandel (FAD), de organisatie die sinds 2005 een zogeheten Waarschuwingsregister bijhoudt.

De stijging van het aantal screenings kan worden verklaard doordat steeds meer winkels zich bij het register aansluiten, zegt Jelger Zee, secretaris bij de FAD. In totaal zijn er nu zo’n 830 geregistreerd. Maar er is nog een belangrijke factor: „We hebben nieuwe software waardoor winkelbedrijven hun sollicitanten automatisch kunnen screenen. Bij een sollicitatie via internet wordt de naam automatisch door het register gehaald.”

De detailhandel is niet de enige bedrijfstak dat een register bijhoudt met namen van frauduleuze ex-werknemers. De transport- en logistieksector, waar regelmatig brandstof of goederen worden gestolen of complete vrachtwagenladingen verdwijnen, kent eveneens een waarschuwingsregister. En ook in de zorg bestaan er lijsten van medewerkers die zich aan ontoelaatbare praktijken als diefstal of mishandeling van cliënten schuldig hebben gemaakt.

Kan dit wel?

Maar mag het eigenlijk zomaar, een zwarte lijst opstellen? Het antwoord is nee. Een bedrijf, organisatie of instelling moet de persoonsgegevens op een zwarte lijst in overeenstemming met de Wet bescherming persoonsgegevens verwerken. Het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) ziet hierop toe.

„Iemand die een zwarte lijst wil opstellen, moet het protocol en de werkwijze aan ons voorleggen”, zegt Gavin Treep van het CBP. „Daarin moet het bedrijf of de branche duidelijk omschrijven waarom er sprake is van een gerechtvaardigd belang. Bijvoorbeeld door met cijfers aan te tonen dat er veel schade wordt geleden.” Dat belang moet zwaarder wegen dan het privacybelang van de werknemer.

Het register van de FAD voldoet aan de criteria van het CBP. Zo geldt dat de werknemer altijd op de hoogte moet worden gesteld. Hoelang een naam in het register blijft staan, twee of vier jaar, is afhankelijk van het vergrijp. En wie het er niet mee eens is, kan bij een onafhankelijke commissie een klacht indienen. Of, als ook dat geen uitkomst biedt, naar de rechter stappen.