Strateeg bouwt door aan zijn ‘Nieuwe Turkije’

Premier wordt president? De populairste politicus van Turkije wil in augustus de eerste direct gekozen president worden. Zo kan hij het land blijven leiden.

Weinigen in Turkije twijfelen eraan dat de huidige premier Recep Tayyip Erdogan (60) de eerste rechtstreeks gekozen president van het land wordt. Gisteren stelde hij zich formeel kandidaat. Strateeg Erdogan wil door bouwen aan zijn ‘Nieuwe Turkije’, een machtige islamitische en kapitalistische staat.

Turken mogen dankzij een grondwetswijziging in augustus voor het eerst direct bepalen wie president wordt. Erdogans ambitie is al jaren duidelijk. Hij is de populairste politicus sinds de in 1938 overleden stichter van de Turkse republiek Atatürk en niet van plan na elf jaar een stap terug te doen. Na drie premierschappen mag hij die post volgens de regels van zijn partij niet weer bekleden.

Het presidentschap is nu een ceremoniële functie. Een rechtstreeks gekozen president, en zeker de machtige Erdogan, zou de positie in de praktijk veel meer gewicht geven. Hij blijft zich naar verwachting met het dagelijks bestuur van het land bemoeien.

Om zeker te zijn van zijn verkiezing tot president, heeft Erdogan de stemmen nodig van de grote Koerdische minderheid, die autonomie nastreeft. De meeste Turken vinden dit een bedreiging voor de eenheid van het land. De gewapende strijd heeft decennialang veel slachtoffers gemaakt. De Koerden voor zich winnen zonder de ultranationalisten van zich te vervreemden is een complexe balanceeract waar Erdogan al jaren mee bezig is.

Vorige week toonde hij zich weer een slimme strateeg. De regering presenteerde een wetsvoorstel om de vredesbesprekingen met de Koerden een wettelijke basis te geven – voor de Koerden van groot belang. Tot nu toe wordt alleen onder heel ondoorzichtige omstandigheden onderhandeld. De gesprekspartners riskeren zelfs vervolging. Door het vredesproces te formaliseren krijgt het meer gewicht en wordt het transparanter.

Het wetsvoorstel is vermoedelijk de uitkomst van een politieke deal. De Koerden hebben een eigen presidentskandidaat. In de eerste ronde snoept die stemmen af van zowel Erdogan als van zijn voornaamste tegenstander Ekmeleddin Ihsanoglu. In de tweede ronde steunt de Koerdische kandidaat Erdogan, waardoor die wint.

Erdogan kan rekenen op zijn conservatieve achterban. Ze dragen hem op handen omdat onder zijn leiding de seculiere elite heeft plaatsgemaakt voor religieuze politici en ondernemers. Ambtenaren kunnen hoofddoeken dragen. Het leger is onder controle van de regering geplaatst.

Zelfs de oppositie lijkt te beseffen dat die veranderingen blijvend zijn. Voor de presidentsverkiezingen werkt de grote seculiere oppositiepartij CHP samen met de ultranationalistische MHP. Hun kandidaat Ihsanoglu was hoofd van de organisatie voor islamitische samenwerking. De nominatie van een man met zo’n duidelijk islamitisch profiel is een schok voor de oude seculiere elite in de partij. Hij lijkt volgens hen veel te veel op de gedoodverfde winnaar, Erdogan.