Het had er alle schijn van dat er iets niet in de haak was. Schijn, ja

De beelden leken voor zich te spreken. PvdA’er Osman Suna zou voor de gemeenteraadsverkiezingen stemmen hebben geronseld. Partijleider Diederik Samsom was snel met zijn oordeel.Maar wat gebeurde daar in Soest nou echt?

Oef, wat was Osman Suna het haasje. De PvdA-lijsttrekker te Soest (35) bleek een stemmenronselaar. PowNed betrapte hem met een verborgen camera, een dikke week voor de raadsverkiezingen van 19 maart.

We zagen Suna in een eenvoudige moskee zitten – begeleid door een onheilspellend PowNed-muziekje. We hoorden hem tegen moskeegangers zeggen dat zij die niet „weten of willen stemmen” hun stempassen aan het moskeebestuur konden geven. „Dan kunnen zij iemand anders laten stemmen voor jou.” En: „Het zou zonde zijn als die stemmen niet worden gebruikt.” We hoorden Suna ja zeggen toen ene Tariq – undercoverjournalist van PowNed – hem direct na de moskeebijeenkomst benaderde en hem vroeg of hij de stempassen van familie en vrienden aan hem kon geven. „Ja.” Tariq kon hem bellen, „24 uur per dag”, „dan kunnen we het regelen”.

We zagen Rutger Castricum die Suna confronteerde met zijn uitspraken voor de draaiende tv-camera. En we zagen Suna schutteren, onzekere blik, dit alles was „zeker niet de bedoeling”.

Duidelijk geval van stemmen ronselen, concludeerde Castricum. PvdA-leider Diederik Samsom, later live op televisie: „Dit deugt absoluut niet en dan moet je ook oprot... wegwezen.”

Suna bleef aan, al trok hij zich tijdelijk terug als lijsttrekker.

Het Openbaar Ministerie deed feitenonderzoek, sprak met betrokkenen, bekeek het ruwe beeldmateriaal van PowNed, en concludeerde vorige maand: Suna heeft géén stemmen geronseld. Er is geen sprake van het stelselmatig werven van stempassen. „Zijn oproep in die moskee was eerder: laat uw stem niet verloren gaan”, zegt een OM-woordvoerder. „Dat is op zich prima.” En: in het gesprek met undercoverreporter Tariq is Osman Suna „niet degene die uitlokt tot het verzamelen van volmachten, dit plan gaat uit van de verslaggever.”

Suna – vrijgepleit en wel – is sinds kort weer aan de slag als fractievoorzitter van de PvdA in Soest.

Maar er blijven vragen hangen. Wat dééd hij in die moskee? Waarom ging hij akkoord met het voorstel van Tariq om stempassen in ontvangst te nemen? En hoe was PowNed daar eigenlijk beland?

Zie, Suna was simpelweg naar die Attaouhid-moskee gegaan om te flyeren, zegt hij. Vrijdag 7 maart was het, middenin campagnetijd. Maar het moskeebestuur had een ander voorstel. Niet flyeren, maar luisteren. De problemen aanhoren van de moskeegangers. Hun vragen beantwoorden. Over werkgelegenheid, naturalisatie, bijstand, inburgering. Reden voor dit voorstel: de moskeegangers, vooral Marokkanen en Somaliërs zijn niet goed geïntegreerd. Bestuurslid van de moskee Mustafa Ghaddari bevestigt telefonisch: „Veel moskeegangers zijn oud, en ze praten slecht Nederlands en hebben nog nooit gehóórd van raadsverkiezingen. Uitleg was nodig.”

Het moskeebestuur zelf deinsde terug voor het bespreken van politiek met de kerkgangers, zegt Ghaddari. „Er komen hier ook mensen die vanwege hun geloof niets van de politiek moeten hebben. Die mensen wilden wij niet tegen ons in het harnas jagen.” Daarom vroeg het bestuur aan lokale politici om maatschappelijke onderwerpen in en rond de moskee te bespreken. Ook Leefbaar Soest en de lokale GroenLinks kwamen langs – om te flyeren – maar alleen de PvdA nam de tijd voor een informatiebijeenkomst. Op zondagmiddag 9 maart? Prima, zei Suna. Het moskeebestuur vroeg hem ook of hij instructies wilden geven over volmachten. Bestuurslid Ghaddari. „Stel, iemand moet de hele dag werken. Dan is het handig als hij weet hoe hij iemand anders kan machtigen.” Het handigst zou zijn, aldus het moskeebestuur, als Suna tegen de moskeegangers zou zeggen dat zij hun stempas konden meenemen naar het moskeebestuur, mochten zij iemand willen machtigen. Ghaddari: „Die mensen spreken slecht Nederlands. Probeer dan maar eens zonder stempas uit te leggen hoe je iemand machtigt. Die uitleg moet, heel kinderlijk, mét de stempas erbij.” Suna ging akkoord. Achteraf: „Waar bemoeide ik me mee? Dit was een klusje voor het moskeebestuur zelf.”

Dan die andere vraag: waarom was PowNed daar met een verborgen camera?

Er speelde iets raars, in Soest. De lokale PvdA ontving op zaterdagavond 22.00 uur, een dag voor de moskeebijeenkomst, een mailtje van ene Vincent van Delft. Hij had op de partijwebsite gezien dat de PvdA hulp bood aan kiezers – met name ouderen – zoals vervoer naar de stembus en hulp bij het invullen van stempassen. Van Delft schreef dat hij op het punt stond op vakantie te gaan met zijn vrouw, en hij wilde er zeker van zijn „dat onze stemmen naar de PvdA gaan. Hoe kunnen wij jullie machtigen? En heeft u ook instructies voor ons om jullie een volmacht te geven?”

Een kwartier later, om 22.15 uur, ging er een mailtje naar verschillende media – waaronder het AD/Amersfoortse Courant en PowNed. Het mailtje werd verstuurd door een anonymus, een ‘bezorgde burger van Soesterberg’. Boodschap: de lokale PvdA gaat morgen in de Attaouhid-moskee „instructies” geven hoe te stemmen, en de partij zou „bereid” zijn „stempassen in ontvangst te nemen”. „Ronselen” dus, zegt de anonymus. In de bijlage een screenshot van de PvdA-webpagina waar de partij kiezers hulp bij het stemmen aanbiedt.

De PvdA van Soest kreeg dit bericht niet onder ogen, maar zag dus wel de e-mail van Vincent van Delft binnenkomen. De webmaster van de PvdA-site, een partijlid, stuurde Van Delft zaterdagnacht of zondagmorgen vroeg een reply. Een domme reply helaas, zegt Suna: „Hij schreef iets als: ‘Zet u uw handtekening maar alvast op uw stempas, dan halen wij de pas op’.”

De volgende ochtend, zondag 9 maart, ging er weer een mail naar de media, opnieuw verstuurd door de bezorgde burger uit Soesterberg. Hij had „extra bewijs” dat de PvdA meewerkt aan het „ronselen van stemmen”. Het bewijs zat in de bijlage: de reply van de webmaster. De bezorgde burger herhaalde: kom vanmiddag naar de moskee, 16.15 uur.

PowNed hapte toe. „We sloegen aan op dat screenshot van de PvdA-site”, zegt PowNed-voorzitter Dominique Weesie. „Hulp bij het invullen van stempassen. Het had er alle schijn van dat er iets niet in de haak was.”

Osman Suna stapte zondagmiddag nietsvermoedend de moskee binnen. PowNed filmde met verborgen camera. Suna sprak een uur of anderhalf, liep de moskee uit en startte zijn auto. Snel naar een privéafspraak, tussen alle campagnedrukte door. Maar bij zijn raampje kwam een jongen staan, Tariq. Hij deed zich voor als iemand die net in Soest was komen wonen, zegt Suna. Tariq stelde vraag na vraag, en bood aan om stempassen van familie aan Suna te geven. „Ja”, zei Suna toen. Terugkijkend: „Dat is de enige echte fout die ik heb gemaakt. Ik had nooit ‘ja’ mogen zeggen. Maar ik wilde van hem af, ik had haast.” Suna zegt dat hij Tariq met zijn stempasvraag ook heeft verwezen naar „de jongens” van het moskeebestuur. „Maar dat heeft PowNed eruit geknipt.” Weesie ontkent dat. „Dat is fucking bullshit.” Los daarvan: waarom zei Suna eigenlijk tegen Tariq dat hij hem 24 uur per dag kon bellen, om het te ‘regelen’? Suna: „Dat zei ik in die dagen tegen iedereen. Een soort motto in campagnetijd. Altijd bereikbaar zijn. En ik vond het goed dat Tariq de moeite nam om al die stemmen niet verloren te laten gaan.”

Tariq maakte de ware reden van zijn komst niet bekend, Suna wist nog steeds van niets. Bovendien had hij andere zorgen: de webmaster had knullig gereageerd op een of ander raar mailtje, en die reply was naar de media gestuurd. Enorm balen: de PvdA werd publiekelijk in verband gebracht met het ronselen van stemmen. Om de verwarring uit de wereld te helpen stuurde het lokale partijbestuur maandagmiddag een persbericht de wereld in: onze webmaster heeft te enthousiast gereageerd op een mailtje, het bestuur heeft hem erop aangesproken, we betreuren dit incident. Het bestuur had, aldus het persbericht, ook geprobeerd Vincent van Delft te benaderen, maar die naam bleek ‘fake’. „Hij/zij heeft blijkbaar de bedoeling om de PvdA Soest/Soesterberg in een kwaad daglicht te stellen.”

Even later ging Suna’s mobiel. Een redacteur van PowNed. Kon hij misschien een toelichting geven op zijn persbericht? „Ik dacht: Powned? Nee dank je”, zegt Suna. De redacteur belde opnieuw. Suna: „Ze zei: We zijn toch in de buurt. De PvdA heeft er toch baat bij om alle onduidelijkheid uit de lucht te helpen?” Suna ging overstag. Waarom ook niet, dacht hij. En zo belandde hij voor de roze praatpaal van Rutger Castricum. Om te praten over een lokaal akkefietje, zo dacht Suna.

Eerst was hij dan ook ontspannen, zegt hij: Castricum begon wat vraagjes te stellen die leken te gaan over het persbericht van de PvdA. Maar toen confronteerde de journalist hem met zijn uitspraak tijdens de moskeebijeenkomst: zij die niet „weten of willen stemmen” konden hun stempassen toch aan „het bestuur” geven? Wat had Suna daarop te zeggen? Pas toen besefte Suna dat Tariq van PowNed was, en dat deze hele zaak het lokale ver had overstegen. Suna raakte van slag: schutteren voor de camera, naar woorden zoeken. Hij zei: „Ik baal er enorm van dat dit zo de wereld is in geholpen.”

Castricum: „Je moet van jezelf balen.”

Suna: „Mijn bedoeling was alleen maar dat mensen naar de stembus gingen.”

Ja, voor een stem op de PvdA, zegt Castricum. „Dat is gewoon fraude. Gewóón fraude!”

Suna, onzeker: „Dat was zeker niet de bedoeling.”

Powned zond de beelden uit op maandagavond 10 maart. Inclusief een bezoek aan Hans Spekman. „Goed, journalistiek werk”, aldus de landelijke PvdA-partijvoorzitter tegen Rutger Castricum. Twee dagen later volgde Samsom met zijn veeg uit de pan: wegwezen met Suna.

Dat was mijn verhaal, zegt Osman Suna. Zeker, het blijft merkwaardig. Ook hij vraagt zich af wie die Vincent van Delft is. „Zijn naam staat niet in het gemeenteregister, het lijkt een niet-bestaande persoon te zijn.” PowNed heeft de tipgever niet ontmoet, zegt Weesie. Bestuurslid van de Attaouhid-moskee Ghaddari heeft „geen idee” wie het kan zijn. Suna vermoedt dat het „iemand uit de politiek” is, die hem een hak heeft willen zetten. „Waarom anders de PvdA zo zwart maken?” Hij heeft verdenkingen, uiteraard, „maar daarover zeg ik niets. Ik wil niemand zomaar beschuldigen”.

Spreekt Suna de waarheid? Veel pleit vóór hem. Het OM heeft onderzocht hoeveel volmachten bij de moskee zijn ingeleverd. Nul. De woordvoerder: „En ook in Soest als geheel is er niet vaker per volmacht gestemd dan bij voorgaande gemeenteraadsverkiezingen.” Grote groepen mensen heeft Suna bovendien niet bereikt met zijn gefilmde uitspraken in de moskee: er waren daar, aldus het OM, slechts zes moskeegangers aanwezig, onder wie de undercoverjournalist van PowNed. Suna verwijt zichzelf hoogstens dat hij „naïef” is geweest, „onhandig” soms, „te goed van vertrouwen”.

Suna overweegt aangifte te doen, mocht dat helpen bij het achterhalen van de ware identiteit van Vincent van Delft. Ook overweegt hij stappen tegen PowNed – al is de termijn voor het indienen van een journalistieke klacht, drie maanden, verstreken. Hij verwijt de journalisten van PowNed dat zij hem opzettelijk in een kwaad daglicht hebben gesteld. Verder wacht Suna, na herhaaldelijk verzoek, op excuses van Diederik Samsom.

Dominique Weesie staat „volledig achter de werkwijze” van PowNed. „De beelden logen er niet om.” Hij legt zich erbij neer dat het OM een andere zienswijze heeft. „Dat mag gelukkig in dit land.”