Waarom hebben zij meer recht op privacy dan de rest van Nederland?

Gisteren werd Nieuwe Revu veroordeeld wegens schending van de privacy van de Oranjes. De mediacode blijft bestaan.

De koninklijke familie op de tribune tijdens het WK Hockey. Foto ANP

Tijdschrift Nieuwe Revu kreeg gisteren een dubbele teleurstelling te verwerken. Het moet van de Amsterdamse rechter niet alleen een schadevergoeding van 1.000 euro aan prinses Amalia betalen wegens schending van haar privacy; in 2013 publiceerde het blad twee foto's van de toen negen-jarige troonopvolgster op het hockeyveld. Het lukte het blad ook niet om de rechter een uitspraak te ontlokken over de zogeheten Mediacode van de Rijksvoorlichtingsdienst. De code moet sinds 2005 de privacy van leden van het Koninklijk Huis beschermen tegen wat zij zien als opdringerige pers.

De rechter liet de code uitdrukkelijk buiten beschouwing in zijn oordeel. Het recht op een privéleven weegt volgens de rechter in dit geval zwaarder dan het recht op vrijheid van meningsuiting. „Amalia heeft het recht op privacy en is niet vogelvrij”, aldus het vonnis. De rechter ging niet mee in de stelling van Nieuwe Revu dat publicatie van de foto’s van een toekomstige koningin het publieke belang dient.

„Natuurlijk zijn we teleurgesteld”, zegt hoofdredacteur Erik Noomen van Nieuwe Revu. „Maar we gaan niet in hoger beroep, zulke diepe zakken hebben we niet. De Mediacode die, vergeleken met andere koningshuizen, overdreven beperkingen aan de persvrijheid oplegt, blijft nu bestaan.” Wel ziet Noomen twee lichtpuntjes. „De rechter heeft gezegd dat publicatie van foto’s van een sportende Amalia niet onder alle omstandigheden onrechtmatig is. Ook legt hij de nadruk op haar minderjarigheid. Dat maakt nieuwsgierig naar een oordeel over foto’s van meerderjarige Oranjes.”

Sinds de introductie van de Mediacode in 2005 is vier keer een mogelijke inbreuk op de privacy van leden van het Koninklijk Huis juridisch getoetst, aldus de Rijksvoorlichtingsdienst. Vier keer wonnen de Oranjes. Steeds hanteerde de rechter echter het privacyargument, de code kwam er niet aan te pas. Sterker nog, tijdens een kort geding van de Oranjes in 2009 tegen Associated Press dat vakantiekiekjes van de koninklijke familie in Argentinië had verspreid, sprak de rechter weliswaar uit dat de publicatie van de foto's onrechtmatig was, maar zei ook dat de code geen bindende werking heeft. Deze is immers eenzijdig opgelegd door de RVD. Arendo Joustra, hoofdredacteur van Elsevier, sprak naar aanleiding van de uitspraak in 2009 over een ,,rare obsessie van journalisten met de slachtofferrol." ,,Er is maar een code waaraan journalisten zich dienen te houden en dat is de wet'".

De Mediacode is bedoeld, aldus de RVD, om duidelijkheid te scheppen over wat wel en niet mag, dit om juridische procedures te voorkomen. De code bevat regels als: „De persoonlijke levenssfeer van de leden van het Koninklijk Huis wordt gerespecteerd, dat wil zeggen, dat zij er op mogen vertrouwen met rust gelaten te worden op de momenten, dat zij niet op grond van hun officiële functies naar buiten treden. Dit geldt derhalve ook voor de minderjarige leden van het Koninklijk Huis.”

Advocaat mediarecht Jens van den Brink vindt dat de rechter wel meer aandacht had moeten besteden aan ‘de kwalijke rol’ van de Mediacode. „Waarom wordt er voor de koninklijke familie een status aparte gecreëerd? Hebben zij meer recht op privacy dan andere burgers?” Volgens Van den Brink is de code door deze ongelijkheid strijdig met Europees recht.

Ook geeft de code de kans aan de RVD om voor eigen rechter te spelen, vindt hij. „Als een medium zich eens niet aan de code heeft gehouden, wordt het later bij een voor dat medium belangrijk persmoment niet meer toegelaten. De RVD bepaalt.”