Tweede Kamer twijfelt aan aanpak van onjuiste declaraties in de zorg

De NZa deed misstanden bij een ziekenhuis af met een boete. Justitie kan nu niet meer vervolgen. Minister Schippers mag dat uitleggen.

Het St. Antonius in Nieuwegein declareerde 25 miljoen euro te veel. Foto Maarten Hartman

Ze noemen het ‘topprioriteit’ op Volksgezondheid: de aanpak van fraude en onjuiste declaraties in de zorg. Daarom trekt de grootste financiële misstand tot nu toe bij een ziekenhuis zoveel aandacht. Want hoe handelde de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) bij het St. Antonius uit Nieuwegein dat miljoenen te veel declareerde? De toezichthouder liet het ziekenhuis zelf onderzoek doen en legde vervolgens zonder overleg met justitie een boete op, zo onthulde RTL Nieuws. Daardoor is strafrechtelijke vervolging per definitie onmogelijk geworden. En de NZa kampt al met een gezagsprobleem. Minister Schippers (Zorg, VVD) mag als politiek verantwoordelijke de gang van zaken vanmiddag aan de Tweede Kamer uitleggen.

1 Wat zijn de problemen van de NZa?

De Nederlandse Zorgautoriteit is een toezichthouder die kosten en toegankelijkheid van de zorg moet bewaken. Maar de NZa heeft een gezagsprobleem. De volledige raad van bestuur stapte om die reden vorige maand op. De NZa kwam op verschillende manieren in opspraak. Beleidsmedewerker Arthur Gotlieb werd tegengewerkt en geschoffeerd. Hij ontpopte zich als klokkenluider en pleegde begin dit jaar zelfmoord. Medische dossiers en concurrentiegevoelige informatie van ziekenhuizen en zorgverzekeraars bleken niet veilig bij de toezichthouder. De NZa schrapte op het allerlaatste moment alarmerende cijfers over ziekenhuizen uit een rapport, en de bestuursvoorzitter bleek veelvuldig naar het buitenland te reizen op kosten van bedrijven waarop de NZa toezicht houdt en van bedrijven die opdrachten krijgen van de NZa. Juist door deze problemen is de Kamer sterk gaan twijfelen aan het toezicht van de NZa.

2 Waarom debatteert de Kamer over aanpak van zorgfraude?

Er lopen diverse zaken door elkaar: twijfels over de toezichthouder, een omstreden boete voor het St. Antoniusziekenhuis in Nieuwegein en een afspraak in de branche over de problemen met declaraties. Om met dat laatste te beginnen: de introductie van meer marktwerking is gepaard gegaan met een complex declaratiesysteem. Daardoor bestaat grote onzekerheid over de omzetten van ziekenhuizen, en keuren accountants de jaarrekening niet goed. Ministerie, ziekenhuizen, artsen, zorgverzekeraars, accountants en NZa hebben hier onlangs een akkoord over gesloten. Er komt onderzoek en een eenmalige verrekening over de jaren 2012 en 2013. En de ziekenhuizen hoeven nu pas een jaar na afsluiting van hun boekjaar hun jaarrekening te deponeren.

3 Waarom roept de boete voor het St. Antonius vragen op?

De onjuiste declaraties bij het ziekenhuis in Nieuwegein vonden op niet eerder vertoonde schaal plaats. Het ziekenhuis declareerde in totaal 25 miljoen euro te veel, het vijfvoudige van zijn jaarwinst. De NZa noemde dat eerder dit jaar „een zeer zware overtreding” en „een strafbaar gestelde gedraging”. Nu blijkt dat de toezichthouder het Openbaar Ministerie (OM) niet heeft betrokken bij de afweging een boete op te leggen. Daardoor kan justitie niet meer strafrechtelijk vervolgen, want er is al bestuursrechtelijk opgetreden. Het OM ontving niet eens het eindrapport van de NZa over de misstanden in Nieuwegein.

4 En wat betekent dit voor de patiënt en de verzekerde?

Dat is moeilijk uit te leggen. Nederlandse burgers hebben hogere eigen risico’s gekregen, maar krijgen zij ook hun geld terug als ziekenhuizen te veel hebben gedeclareerd? Het St. Antonius zegt dat de kans klein is dat patiënten zijn benadeeld, maar onderbouwt dat niet. Ook bij het akkoord over landelijke aanpassing van omzetten en declaraties is onduidelijk of dit financiële gevolgen heeft voor patiënten. Bij de huidige „gereguleerde marktwerking” betalen ze als „consumenten” de rekening, maar ze staan langs de zijlijn als die rekeningen niet blijken te kloppen.