‘Kwart van kankerpatiënten verliest baan’

Dat schreef de Volkskrant vorige week

illustratie martien ter veen

De aanleiding

„Kwart kankerpatiënten verliest baan”, kopte de Volkskrant vorige week. De stelling kwam van D66-Kamerlid Steven van Weyenberg, die aandacht vroeg voor de kwetsbare positie van kankerpatiënten op de arbeidsmarkt. Minister Asscher (PvdA, Sociale Zaken) heeft inmiddels een actieplan beloofd.

Een kwart? We checken het.

Waar is het op gebaseerd?

De kwart komt uit de notitie Kanker en Werk van D66. Van de 80.000 mensen die jaarlijks de diagnose ‘kanker’ krijgen, werken er 30.000, meldt de notitie. En een kwart van hen verliest z’n baan.

Dat getal komt weer van actualiteitenprogramma EenVandaag, dat samen met de Nederlandse Federatie voor Kankerpatiëntenorganisaties (NFK) een onderzoek deed. EenVandaag onderzocht overigens niet ‘baanverlies’, maar ‘ontslag’.

In totaal werden zo’n 30.000 mensen die ooit kanker kregen uitgenodigd om een enquête in te vullen. 2.202 mensen deden dat, waarvan er 1.183 in loondienst zaten tijdens de diagnose. Deze mensen waren wel in staat om te werken. Van deze groep zei 24 procent ontslagen te zijn wegens de ziekte. 65 procent van de ontslagen was legitiem (na twee jaar ziekte mag dat), 35 procent niet. Althans, dat werd zo gerapporteerd.

En, klopt het?

Bij een enquête waarbij mensen zelf mogen bepalen of ze meedoen, bestaat kans op vertekening. Wat als alleen boze mensen met arbeidsconflicten reageren?

Laurence Maes van NFK geeft toe dat dit kan, „maar de enquête ging over veel meer dingen dan alleen ontslag. Dat was maar één van de vragen.”

Het onderzoek is geen keiharde wetenschappelijke studie, geeft Maes toe. „Willen we het echt goed doen, dan moeten we de landelijke kankerregistratie koppelen aan de gegevens over de arbeidssituatie. Maar dat mag nu niet wegens privacy. Dit is het beste wat we hebben.”

Er zijn wel drie andere onderzoeken die ondersteunen dat (ex-)kankerpatiënten het moeilijk hebben op de arbeidsmarkt.

Eén: een onderzoek van de Start Foundation, die kwetsbare mensen de arbeidsmarkt op helpt. Start vroeg tweehonderd werkgevers welke mensen ze zouden aannemen. (Ex-)kankerpatiënten zaten in de middenmoot, samen met blinden en doven, zo bleek. Ze werden sneller aangenomen dan ex-gedetineerden en mensen met psychiatrische problematiek, maar minder snel dan mensen met autisme, ADHD of een motorische beperking.

Twee: het internationaal onderzoek Cancer Survivors and Unemployment van het AMC in Amsterdam, in 2009 gepubliceerd in tijdschrift JAMA. Uit een meta-analyse van 36 studies bleek dat mensen die ooit kanker kregen, gemiddeld 37 procent meer kans hebben werkloos te worden dan gezonde mensen. Dit is een gemiddelde over verschillende landen.

En drie: het Nederlandse onderzoek Sickness absence and full return to work after cancer onder ruim 5.000 mensen met kanker. Het werd in 2010 in Psycho-Oncology gepubliceerd. Twee jaar na de diagnose bleek 73 procent weer volledig aan het werk te zijn. De overige 27 procent was als volgt opgebouwd: 13 procent kreeg een arbeidsongeschiktheidsuitkering, 6 procent overleed en 8 procent nam ontslag. Noot: de mensen in deze studie, in tegenstelling tot die van EenVandaag, werkten in vaste dienst, wat de ‘return to work’ wellicht heeft bevorderd.

Deze drie onderzoeken ondersteunen de bewering dat mensen met kanker het niet makkelijk hebben op de arbeidsmarkt. Maar ze bewijzen niet dat een kwart wordt ontslagen. Het derde onderzoek suggereert dat een kwart mogelijk aan de hoge kant is. De helft van de 27 procent die niet aan het werk komt, krijgt namelijk een arbeidsongeschiktheidsuitkering.

Conclusie

Hard bewijs dat een kwart ontslag krijgt na de diagnose kanker is er niet. Een enquête waarbij mensen zelf beslissen of ze meedoen, geeft kans op vertekening. Andere studies tonen wel dat mensen die kanker hebben of hadden kwetsbaar zijn op de arbeidsmarkt. Een kwart lijkt aan de hoge kant. We beoordelen de stelling bij gebrek aan beter als grotendeels waar.