‘Koerden werden beschermd, wij christenen zijn vogelvrij’

Vluchtelingen zoeken veiligheid in gebedshuizen van hun eigen religie. Rondom Mosul, volgens ISIS een ‘kalifaat’, zitten christenen in een vierde eeuws klooster. Shi’ieten kruipen samen in een pelgrimsoord.

Het klooster van Mar Matta, nabij Mosul, waar veel christelijke inwoners van de stad een goed heenkomen hebben gezocht.Koerdische peshmerga-strijders bij een controlepost in de buurt van Mosul. Foto’s Younes Mohammad

De hoge okergele muren van het klooster van Mar Matta vallen weg tegen de bergwand. Vanuit de hoge poort en smalle ramen is de hele vallei ten oosten van de Iraakse stad Mosul te overzien. Auto’s worden gespot, lang voor ze de haarspeldbochten omhoog kunnen nemen. De dikke muren houden geluid binnen. Wie komt aanrijden merkt aan niets dat in het klooster honderden assyrische orthodoxe christenen hun toevlucht zoeken.

De families zijn uit Mosul vertrokken toen sunnitische extremisten drie weken geleden de stad overnamen en de shari’a invoerden. Sindsdien zorgt hier vader Joseph, een kleine man met getatoeëerde stippen op zijn handen, voor zijn kudde.

Kinderen spelen op de glanzende afgesleten vloeren binnen het bouwwerk uit de vierde eeuw. De hoge muren en overkapte galerijen geven wat schaduw. De vertrekken komen uit op de binnenplaats, waar ook de ingang naar de kerk is. In de kamers liggen dunne matrassen opgestapeld in een hoek. Families drinken thee.

Sporadisch komen berichten uit Mosul. Daar is stroomgebrek, waardoor mobiele telefoons vaak leeg zijn en internet niet werkt. Hun huizen staan er nog. De nieuwe machthebbers in de stad laten christenen vooralsnog in leven. De achtergebleven families worden in het ‘kalifaat’ getolereerd, mits ze extra belasting betalen, net zoals in Ottomaanse tijden. Werken mogen ze niet meer, ‘alleen ademen’, vertelt vader Joseph in zijn kantoor met een kleine medicijnkast.

De meeste vluchtelingen slapen niet voor het eerst in het klooster. De christenen zijn geen strijdende partij in de conflicten die Irak verscheuren. Maar ze lijden al jaren onder het toenemende geweld. De aanslagen lijken erop gericht hun angst in te boezemen en te verdrijven.

De bevolkingsgroep krimpt erg rap sinds de VS-invasie in 2003. Voor 2003 waren er nog anderhalf miljoen christenen in Irak. Nu minder dan 300.000, volgens vader Joseph. Wie de kans heeft, emigreert. Hij vreest dat de extremisten van de Islamitische Staat nu de genadeklap uitdelen. Waarna van een christelijke gemeenschap in Irak, een van de oudste christelijke beschavingen, weinig meer over is. In het grote klooster, waar ooit zevenduizend monniken woonden, zijn er nu nog zeven.

De poortwachter vervloekt binnen drie minuten na kennismaking op luidruchtige wijze de Amerikaanse oud-president George Bush. Die zou voor een internationaal tribunaal moeten worden gebracht voor alle doden die hij op zijn geweten heeft, zegt hij. De Amerikaanse bemoeienis heeft de precaire balans, waarin de christenen met rust werden gelaten, onder wijlen dictator Saddam Hussein verstoord. „En dat alleen vanwege de olie onder onze voeten.”

Zoals de meeste mensen hier wil hij niet herkenbaar in de krant. Hij heeft de hoop op terugkeer naar zijn huis in Mosul nog niet helemaal opgegeven. Als lid van een kwetsbare minderheid weet hij dat opvallen alleen maar in zijn nadeel kan uitpakken.

Onder Saddam Hussein telde alleen dat je je gedroeg als een „braaf dienaar van hem en zijn kinderen”, zegt vader Joseph. Sinds Irak in naam een democratie is, spelen religie en stamverbanden een hoofdrol in het verdelen van de macht. Daarnaast geldt het recht van de sterkste.

Christenen zijn onbewapend en makkelijk slachtoffer. Dat geldt nu onder ISIS, maar gold de laatste jaren ook al. Er is geen buitenland om op terug te vallen, zoals de shi’ieten Iran hebben en sunnieten de Golfstaten.

Vader Joseph vermoedt dat er een internationaal plan is om christenen uit het hele Midden-Oosten te laten verdwijnen en de overblijfselen van de eeuwenoude beschaving uit te wissen. Kloosters bij Medina en Mekka zijn vernietigd zonder dat iemand een vinger uitstak. „Toen de Koerden problemen hadden, beschermden de Amerikanen hen. Maar als christenen worden vermoord, doen ze niets.”