Groeten uit het kalifaat

In delen van Irak en Syrië heeft terreurbeweging ISIS een kalifaat uitgeroepen. Dat moet een groot islamitisch rijk worden voor alle moslims.

Foto AFP

De jihadistische beweging ISIS heeft afgelopen weekend een kalifaat uitgeroepen in delen van Syrië en Irak en heet nu Islamitische Staat (IS). In de stad Raqqa werden zwarte vlaggen gehesen om dit te vieren. Maar wat is er bekend over deze nieuwe islamitische staat binnen Syrië en Irak?

1 Wat is een kalifaat?

Het kalifaat refereert aan een rijk dat de complete moslimgemeenschap omvat. Het slaat op de gebieden die de profeet Mohammed en zijn volgelingen in de begintijd van de islam veroverden.

Het kalifaat heeft 1.400 jaar lang in verschillende vormen bestaan – totdat het in 1924 werd opgeheven door de Turkse leider Atatürk. Tegelijk bestaat er geen eenduidige definitie van een kalifaat. Ook is nergens exact omschreven hoe een dergelijk gebied moet worden bestuurd.

Gisteren kwam een 34 minuten durende audioboodschap naar buiten met de mededeling dat er een nieuw kalifaat was uitgeroepen, met ISIS-leider Abu Bakr al-Baghdadi als kalief.

Tevens heeft ISIS een Engelstalig filmpje op YouTube geplaatst over het kalifaat, getiteld The End of Sykes-Picot, een referentie aan het verdrag waarin tijdens de Eerste Wereldoorlog de grenzen in het Midden-Oosten werden getrokken.

2 Waar ligt het kalifaat?

ISIS heeft het kalifaat uitgeroepen in een gebied dat zich uitstrekt van de westelijke Syrische stad Aleppo tot aan de provincie Diyala, in het oosten van Irak. Een aanzienlijk territorium dus, waar ook belangrijke Iraakse steden als Mosul en Tikrit onder vallen.

3 Wat betekent het uitroepen van het kalifaat voor de inwoners?

De gebieden die ISIS in handen heeft, vallen onder een eigen interpretatie van de shari’a, die neerkomt op een schrikbewind: roken en muziek zijn verboden, bij dieven wordt de hand afgehakt, vrouwen mogen niet zonder gezichtssluier de straat op en tegenstanders worden publiekelijk onthoofd of gekruisigd. Het uitroepen van een kalifaat zal ervoor zorgen dat de regels in het hele gebied worden uitgevoerd.

ISIS leek voorheen niet in alle veroverde gebieden evenveel haast te maken met de invoering van de shari’a. In Mosul mag bijvoorbeeld (nog) worden gerookt, aangezien ISIS de lokale bevolking niet tegen zich in het harnas wil jagen. Maar uit het begin dit jaar veroverde Fallujah zijn juist berichten naar buiten gekomen dat criminelen er worden verminkt. En na de val van Tikrit zouden massale executies zijn uitgevoerd. De VN heeft ISIS inmiddels beschuldigd van het plegen van oorlogsmisdaden. In een boodschap claimt de beweging toe te werken naar een echte staat. Alleen het kalifaat wordt als organisatievorm nog erkend:

De legaliteit van alle emiraten, groeperingen, staten en organisaties wordt ingetrokken door de groeiende autoriteit van de kalief en de aankomst van zijn troepen in hun gebieden.

Er wordt inmiddels belasting geheven, waarbij ongelovigen extra geld moeten afdragen. Daarnaast zijn er gouverneurs en rechters aangesteld, compleet met rechtbanken. Volgens de boodschap leeft iedereen binnen het kalifaat in veiligheid (‘ongeacht hun rijkdom’) en gaat het dagelijkse leven gewoon door.

4 Hoe levensvatbaar is het kalifaat?

Het uitroepen van een kalifaat is één ding, maar of de nieuwe islamitische entiteit ook blijft bestaan moet nog maar blijken. In de aankondiging zijn alle moslims ter wereld opgeroepen om trouw te zweren aan het nieuwe kalifaat: ‘Luister naar je kalief en dien hem. Steun je staat, die iedere dag groeit.’ Onder andere staten bestaat niet veel animo om het kalifaat te erkennen. Dat leidt tot internationaal isolement – niet bevorderlijk voor het langetermijnperspectief. Daarnaast wordt de beweging aan alle kanten bedreigd, zegt de Amerikaanse analist Shashank Joshi: „ISIS heeft overal vijanden zitten. Het vecht met Syrische rebellen in het westen, Koerden in het noorden en moet een tegenoffensief van het Iraakse leger in het zuiden van zich afslaan. Zelfs als de Iraakse regering instort, zullen de shi’ieten geen permanente jihadistische staat tolereren in het noorden.”

James Lister van het Brookings Instituut ziet het kalifaat juist als een ‘significante ontwikkeling’. En de organisatie is sterker dan hij lijkt: „ISIS is al stiekem actief in Zuid-Turkije en lijkt ook een basis op te bouwen in Libanon. Daarnaast heeft het aanhangers in Jordanië, Gaza, de Sinaï, Indonesië, Saoedi-Arabië en elders.”

5 Wat doen de andere jihadistische organisaties?

Het is niet zo dat alle jihadistische organisaties onmiddellijk hun steun uitroepen voor het kalifaat. ISIS was eerder nog onderdeel van Al-Qaeda – dat ook een kalifaat ambieert – maar splitste zich af. Het uitroepen van een kalifaat lijkt een oorlogsverklaring aan het adres van Al-Qaeda. Dat is goed voor het profiel van ISIS: de organisatie manifesteert zich als een beweging die het jihadisme van nieuw elan voorziet.

Neem daar ook nog eens bij dat het begrip ‘kalifaat’ associaties opwekt van een groot-islamitisch rijk en het lijkt erop dat het voormalige ISIS nu de meest prominente jihadistische organisatie is geworden. De aantrekkingskracht op jonge jihadisten zal er alleen maar door toenemen.