‘Veel ouderen liggen na een val langer dan 24 uur in huis’

Het Rode Kruis in zijn nieuwste campagne

illustratie Martien ter Veen
illustratie Martien ter Veen

De aanleiding

Een bejaarde vrouw schuifelt haar woonkamer binnen. Voorzichtig houdt ze een kopje thee vast. Als ze de drempel overgaat, struikelt ze. De vrouw valt op de grond en blijft liggen. „Veel ouderen liggen na een val langer dan een dag alleen in huis”, zegt de commentaarstem terwijl een dramatisch muziekje start. „Help het Rode Kruis helpen. Doneer nu.”

Het is het nieuwste reclamespotje van het Rode Kruis. Lezer Patrick Meulenbroek zag het spotje ook en vraagt zich af of het klopt dat veel ouderen na een val langer dan een dag alleen in huis liggen. Het lijkt hem lichtelijk overdreven.

Waar is het op gebaseerd?

Het reclamespotje hoort bij een nieuwe campagne van het Rode Kruis over ouderen in nood. De hulporganisatie startte deze campagne nadat het van medewerkers signalen had gekregen dat ouderen langere tijd op de grond liggen in hun woning na een val. Hierna liet het Rode Kruis een onderzoek uitvoeren om uit te zoeken hoe vaak dit voorkomt. „Jaarlijks liggen veel ouderen na een val langer dan 24 uur alleen in huis”, valt erover te lezen op de website van het Rode Kruis.

En, klopt het?

We vragen het onderliggende onderzoek op. Het blijkt te gaan om een online enquête. Mensen is gevraagd of zij ooit „langere tijd” alleen in huis hebben gelegen na een val of ongeluk in huis. Van de mensen ouder dan zestig jaar antwoordde zo’n 12 procent dat zij dit ooit zelf hebben meegemaakt, de rest (88 procent) heeft het nooit meegemaakt.

De vraag luidde dus of men langere tijd alleen in huis heeft gelegen na een val, er is niet gevraagd hoe lang precies. Voor de één kan een uur op de grond liggen een ‘langere tijd’ zijn, voor de ander is dat een hele dag. Waarom concludeert het Rode Kruis dan op basis van dit onderzoek dat veel ouderen langer dan 24 uur op de grond liggen?

„Ach, het maakt ons niet uit of het vier, zes, acht of twaalf uur is. Het is allemaal heel naar”, aldus een Rode Kruis-woordvoerder. Kortom: die 24 uur is nergens op gebaseerd.

Er klopt nog meer niet. Terwijl in de enquête is gevraagd of ouderen ooit op de grond hebben gelegen na een val, heeft het Rode Kruis het over ouderen die jaarlijks op de grond liggen. Maar ouderen is niet gevraagd of zij dit het laatste jaar hebben meegemaakt. Was deze vraag wel gesteld, dan zou het percentage vermoedelijk een stuk lager liggen.

Dan nog de onderzoeksgroep. De enquête is uitgevoerd onder een zeer kleine groep mensen. De uitkomst dat 12 procent van alle Nederlandse ouderen langere tijd op de grond heeft gelegen, is gebaseerd op het antwoord van slechts 200 ouderen.

Hoeveel ouderen dan wél een dag alleen op de grond liggen na een val, is onduidelijk omdat er nauwelijks onderzoek naar gedaan is.

In een Engelse studie zijn 110 bejaarden van boven de 90 een jaar lang gevolgd. Vijftien procent van de ouderen die in dat jaar ten val kwam, lag langer dan een uur alleen op de grond. Hoeveel ouderen langer dan 24 uur op de grond lagen, is niet onderzocht.

Maar als 15 procent langer dan een uur op de grond lag, zal een veel kleiner percentage langer dan 24 uur op de grond hebben gelegen. Dit komt dus niet overeen met de uitkomst van het Rode Kruis-onderzoek (12 procent).

In een reactie stelt het Rode Kruis dat het zijn stelling óók baseert op een artikel uit het Algemeen Dagblad, waarin staat dat volgens de GGD jaarlijks 36 doden langer dan twee maanden onopgemerkt in huis liggen. Die 36 noemt het Rode Kruis „veel”. „Want elk leven telt”, aldus een woordvoerder.

Conclusie

Het Rode Kruis stelt dat ‘veel’ ouderen na een val langer dan 24 uur alleen op de grond liggen. Voor het onderzoek dat de organisatie naar dit onderwerp liet uitvoeren, is ouderen slechts gevraagd of zij wel eens langere tijd op de grond hebben gelegen na een val, en ‘langere tijd’ is voor meerdere interpretaties vatbaar. Er valt ook nog over te twisten over het begrip ‘veel’ – het Rode Kruis noemt 36 mensen al veel – maar duidelijk is dat de stelling niet met onderzoek gestaafd kan worden. Wij beoordelen de stelling als ongefundeerd.