Het Mauritshuis is weer open. Dit moet je weten over het vernieuwde museum

Koning Willem-Alexander staat bij Vermeers wereldberoemde schilderij Meisje met de parel tijdens de opening van het vernieuwde Mauritshuis. Foto ANP / Royal Images / Martijn Beekman

De ingang is geïnspireerd door het Louvre, maar dan ingetogener. Het verbouwde Mauritshuis ga je voortaan niet binnen via statige deuren of een koepel, maar via een bescheiden lift die je ondergronds vervoert naar een nieuwe foyer. De afgelopen twee jaar werd het museum verbouwd, vandaag heeft koning Willem-Alexander het geopend.

De verbouwing

Eén van de meest opvallende nieuwe elementen van het Mauritshuis is de ondergrondse hal, die we hierboven al kort noemden. In een speciale bijlage van NRC Handelsblad over het museum beschrijft architectuurredacteur Bernard Hulsman de nieuwe hal:

“Eenmaal binnen, krijg je nergens het gevoel dat je ondergronds bent: de foyer achter de draaideur is een verrassend ruime en overzichtelijke hal. Links zijn de trappen en de lift naar het eigenlijke Mauritshuis, het zeventiende-eeuwse stadspaleis van Jacob van Campen, de voorman van het Hollandse classicisme. Rechts bevindt zich een groot, welvend meubel van lichtgekleurd hout waar de loketten en de garderobe in zijn ondergebracht.”

Foto David van Dam

“Geen spektakel, geen franje: de muren van de foyer zijn, op die van de grijze liftschacht na, strak wit en de vloer is bekleed met grijs natuursteen. Tegenover het gebrek aan spektakel staat een opvallend grote aandacht voor details.

Vooral de lift van de onderaardse foyer naar de hal van het oude Mauritshuis is knap ontworpen. Normaal is een lift een ‘element’ waar een architect zich nauwelijks mee bemoeit, maar die in het Mauritshuis is op een onopvallende manier spectaculair.”

Hulsman sprak ook uitgebreid (€) met de architect van de verbouwing, Hans van Heeswijk. De architect liet zich voor de vernieuwing inspireren door het Louvre, het bekende Franse museum in Parijs, in 1989 ontworpen door I.M. Pei. Van Heeswijk: “Als je in het Louvre naar binnen gaat, weet je onmiddellijk waar je heen moet. Zo moest het ook in het Mauritshuis worden.” Eén verschil: waar het Louvre een piramide van glas kreeg als ingang, is de ingang van het Mauritshuis een stuk bescheidener.

De heropening van het Mauritshuis. Foto ANP / Lex van Lieshout

De topstukken

Doordat het Mauritshuis een relatief bescheiden collectie heeft (zo’n 800 stukken, veel minder dan een gemiddeld rijksmuseum), zou je zomaar kunnen vergeten dat het huis een “uniek karaterisitiek” bezit, schrijft kunstredacteur Hans den Hartog Jager. Het museum bevat stukken die de artistieke tijdgeest samenvatten, aldus Den Hartog Jager.

“Misschien komt dat wel doordat het Mauritshuis ooit begon als ‘privécollectie’ van stadhouder Willem V – die geen schilderijen verzamelde om een goed kunsthistorisch verantwoord overzicht te geven, maar vooral kocht wat ie mooi vond – en dat ook extra aandacht gaf, net als z’n opvolgers.”

Nu bezit het Mauritshuis een aantal topwerken. Stukken die bekend zijn in de kunstwereld en waar het museum graag mee pronkt. In de speciale bijlage somt Den Hartog de Jager de stukken op (€) en legt hij uit waarom ze zo bijzonder zijn.

De stier van Paulus Potter:

“Een doek dat door zijn gedetailleerde realisme (let op de koeienvlaai) tegenwoordig alweer een groot deel van zijn vroegere populariteit is kwijtgeraakt. De oude roem van het doek was echter vooral gestoeld op een mechanisme waar Nederlanders opvallend gevoelig voor zijn: erkenning in het buitenland.”

Het Puttertje van Carel Fabritius:

“Dit kleine schilderij, al jaren als kleinood gekoesterd door liefhebbers, werd de titelgever van de nieuwe roman van de Amerikaanse succesauteur Donna Tartt. Stomtoevallig had het Mauritshuis het doekje, precies op het moment dat de roman in Amerika verscheen, uitgeleend aan de New Yorkse Frick Collection, samen met onder andere het Meisje.”

Gezicht op Delft van Johannes Vermeer:

“Aan het begin van de negentiende eeuw werd er heel anders tegen het doek aangekeken dan nu. Hoe vreemd het ook moge klinken: in die tijd was Vermeer grotendeels vergeten. Schilderijen als Het melkmeisje en Meisje met de parel waren onbekend en het Gezicht werd toegeschreven aan ene ‘Van der Meer’.”

In Beeld: Mauritshuis opent na verbouwing van twee jaar.

Maar, het museum kent ook een aantal minder bekende werken die zeker het bekijken waard zijn. Een overzicht met commentaar van kunstredacteur Bram de Klerck.

Decoratie in de Gouden Zaal van Giovanni Antonio Pellegrini:
In 1704 verwoestte een brand het interieur van het Mauritshuis. Onderdeel van de reconstructiewerkzaamheden waren plafondschilderingen, wandpanelen, bovendeurstukken en decoraties van schoorsteenmantels in de representatieve balzaal aan de achterzijde van het huis. Een groot deel van deze schilderingen werden uitgevoerd door Giovanni Antonio Pellegrini. De Klerck:

“In de Gouden Zaal schilderde hij onder meer de doeken op het plafond met de figuren van de antieke god Apollo en de personificatie van de dageraad (Aurora), in een robuuste stijl met een losse penseelstreek. De decoratie in het Mauritshuis is ook uitzonderlijk omdat het een van de weinige ensembles van Pellegrini is die op de oorspronkelijke plaats bewaard zijn gebleven.”

Diogenes zoekt een mens van Caesar van Everdingen

“Een ander werk dat zich al sinds jaar en dag in het Mauritshuis bevindt, maar waaraan je gemakkelijk voorbijloopt, is een merkwaardig schilderij van de Alkmaarse kunstenaar Caesar van Everdingen. Hij signeerde het in 1652. Het ongeveer driekwart meter hoge paneel toont een Hollands stadsgezicht met een menigte naar de zeventiende-eeuwse mode uitgedoste mensen op de voorgrond.”

Berglandschap met de heilige Hiëronymus van Paul Bril:

“Het kleine, ongeveer 25 cm hoge, schilderij is op koper geschilderd. Bril deed dat vaker omdat dit spiegelgladde materiaal hem in staat stelde minuscule details te schilderen. Op het prachtige werk overheerst het landschap dat, voor het kleine formaat van het schilderij, verbazingwekkend weids is. Van de voorgrond in groene en bruine tinten loopt het via een grijzig middenplan naar een onbereikbare blauwige horizon.”

Het Suikerpaleis

Die naam kreeg het museum van critici toen het in de zeventiende eeuw werd gebouwd. Het zou te groot en te duur zijn voor een woonhuis. Ter gelegenheid van de heropening van het Mauritshuis is er een tentoonstelling gewijd aan de bouw van hetzelfde huis. In de tentoonstelling zijn schilderijen te vinden die doen herinneren aan die periode.

Zoals een portret van Constantijn Huygens en zijn vrouw, geschilderd door Jacob van Campen. Huygens hield toezicht op de bouw van het huis, terwijl de eigenaar - graaf Johan Maurits van Nassau Siegen (1604-1779) - in Brazilië was voor de West Indische Compagnie. Bernard Hulsman schrijft over de tentoonstelling (€):

“Het topstuk van de mooie, niet al te grote tentoonstelling is een ander werk van Jacob van Campen, het ongeveer 4 meter hoge Triomftocht met schatten uit de Oost en de West van omstreeks 1650. Gewoonlijk hangt dit schilderij, waarop tal van vruchten, bloemen, papegaaien, wapens en andere voorwerpen uit West- en Oost-Indië zijn te zien, in de Oranjezaal van Paleis Huis ten Bosch, dat niet publiek toegankelijk is.”

Het Mauritshuis, 1825. Bartholomeus Johannes van Hove

“Behalve schilderijen van Van Campen en andere schilders, onder wie Gerrit Berckheyde, laten ontwerptekeningen, prenten, boeken, brieven, foto’s en filmpjes de geschiedenis van het Mauritshuis zien.”

    • Nando Kasteleijn