Vroeger was hij activist, nu is hij wethouder

Vanavond wordt Joris Wijsmuller geïnstalleerd als wethouder in Den Haag. Als activist verzette hij zich tegen allerlei grote bouwplannen, nu leidt hij de bouw van het kapitale cultuurpaleis op het Spuiplein. „U mag mij afslachten voor het feit dat ik mijn nek uitsteek.”

Het ‘Spuiforum’ gaat definitief niet door. Er komt een nieuw plan.
Het ‘Spuiforum’ gaat definitief niet door. Er komt een nieuw plan.

Toen de burgemeesters Peter Noordanus (Tilburg, PvdA) en Henk-Jan Meijer (Zwolle, VVD) twintig jaar geleden wethouder waren in Den Haag, hadden ze het niet kunnen bedenken. Dat de linkse activist Joris Wijsmuller, die zich verzette tegen zo ongeveer al hun grote plannen met de stad, nog eens wethouder zou worden. Noordanus deed ruimtelijke ordening, Meijer verkeer. Wijsmuller vocht vanuit het befaamde kraakpand De Blauwe Aanslag, waar hij woonde, tegen diverse bouwprojecten.

Vanavond wordt Wijsmuller, inmiddels 48 jaar oud en sinds 1998 raadslid namens de Haagse Stadspartij, zelf geïnstalleerd als wethouder van ruimtelijke ordening. Daarmee wordt hij ook verantwoordelijk voor het explosieve ‘Spuiforumdossier’.

Het Spuiforum zou een grootschalig cultuurpaleis worden in het centrum van Den Haag, op het Spuiplein. Eén gebouw voor het Residentie Orkest, het Nederlands Dans Theater en het Koninklijk Conservatorium. Wijsmuller kon in de coalitieonderhandelingen voor elkaar krijgen dat het ontwerp van architectenbureau Neutelings Riedijk van tafel ging. Ook al had de vorige gemeenteraad er al mee ingestemd.

Tijdens de verkiezingscampagne betoonde Wijsmuller zich een fel tegenstander van de Spuiforumplannen. Het ontwerp moest van tafel, zei hij, het was een ‘breekpunt’. Het leverde zijn Stadspartij grote verkiezingswinst op. Waar Wijsmuller het jarenlang met één zetel moest doen, en na 2010 met twee zetels, kreeg zijn Stadspartij er nu vijf.

Maar in de coalitieonderhandelingen ging hij wel akkoord met de bouw van een nieuw soort cultuurpaleis. Voor hetzelfde budget: 181 miljoen euro. Sommige kiezers voelen zich bedonderd. Wijsmuller was toch altijd tegen grootschalige projecten?

Maar hij kan zich verdedigen, zegt hij steeds. Vorig jaar schakelde hij bouwkostenadviseur BBN in voor een second opinion. Dit bureau berekende dat de bouw van het Spuiforum veel duurder zou worden dan begroot. De kosten konden oplopen tot bijna een kwart miljard euro.

In het nieuwe plan wordt het hele gebied rond het Spuiplein aanbesteed, waardoor uiteindelijk kosten bespaard kunnen worden. „Die 181 miljoen is het maximum”, zei hij dinsdag tijdens het debat over het coalitieakkoord. „Mijn opdracht is er een goedkoper plan van te maken. En u mag mij afslachten. U mag mij afslachten voor het feit dat ik mijn nek uitsteek.”

Wijsmuller verzette zich altijd al tegen grote en dure bouwprojecten waar onder Hagenaars weinig animo voor is. Bij zijn eerste verkiezingscampagne in 1998 zei hij vanaf een zeepkistje in het Haagse centrum: „De hoogbouw in de stad is voor velen een doorn in het oog.” De gemeente moet meewegen of inwoners die gebouwen wel willen, zei hij. „Er is altijd sprake van een politiek die uitgaat van inspraak achteraf.”

Daarom hielp Wijsmuller in zijn tijd bij kraakpand De Blauwe Aanslag al burgers om inspraak te krijgen bij de gemeente. Hij steunde belangenverenigingen in hun verzet tegen gemeenteplannen. „Toen wist hij al de weg naar raadsvergaderingen”, zegt architect en toenmalig huisgenoot Iris Schutten. Hij kende de procedures.

Wijsmuller deed altijd meer dan alleen protesteren. Hij kwam ook met alternatieven, zegt Schutten. „Het is makkelijk om ergens tegen te zijn. Je kunt ook laten zien waar je vóór bent.”

Toen De Blauwe Aanslag vanaf 1994 zelf met sloop bedreigd werd, omdat Meijer en Noordanus de naastgelegen weg wilden verbreden, maakte Wijsmuller met huisgenoten – onder wie Schutten – meerdere tegenvoorstellen. Maar de wethouders vonden de ideeën niet geschikt.

Nadat de gemeenteraad in 1995 instemde met de sloop, moest onderhandeld worden over vervangende woonruimte. Daarvoor bezocht Noordanus ook eens het vegetarisch restaurant in het kraakpand. Die gesprekken „gingen er heftig aan toe”, herinnert hij zich. Wijsmuller was een „stevige onderhandelaar”, fel. Maar ook inhoudelijk sterk. Noordanus: „Ik heb altijd bewondering gehad voor zijn kennis van zaken en vasthoudendheid.”

Dat is ook de indruk die hij achterlaat in de gemeenteraad. „Als je met hem in debat gaat, moet je wel weten waar het over gaat”, zegt Koen Baart, PvdA-raadslid tussen 2001 en 2010. Maar soms sloeg zijn vasthoudendheid door in drammerigheid, vindt Baart. „Als het antwoord van een wethouder hem niet beviel, bleef hij soms maar interrumperen. Als hij vindt dat hij gelijk heeft, wil hij dat ook krijgen.”

Als wethouder krijgt Wijsmuller een ingewikkelde klus, zegt oud-wethouder Henk-Jan Meijer. Telkens als Wijsmuller binnen het college nieuwe afspraken maakt met de vier andere coalitiepartijen, moet hij ervoor zorgen dat hij zijn fractie meekrijgt. Dat kan lastig zijn voor een partij die altijd stevig oppositie heeft gevoerd. Meijer: „De andere partijen moeten rekening houden met bedrijfsongevalletjes. En de wethouders zullen begrip moeten hebben voor zijn moeilijke positie.”

De huidige oppositie is nog steeds kritisch over de vervangende plannen voor het Spuiforum. En dit keer zit Wijsmuller in de verdediging.

Wat als er onder inwoners geen draagvlak komt voor het nieuwe plan? Wijsmuller kan zomaar klem komen te zitten tussen het coalitieakkoord en zijn ambitie om naar bewoners te luisteren. „We willen dat het plan breed gedragen wordt”, zegt hij. Hoe hij de inspraak van burgers wil regelen, weet hij niet. Hij kon er nog niet uitgebreid met zijn ambtenaren over praten.

En wat als het project ondanks alle goede voornemens toch duurder wordt? „Dat risico loop je”, zegt Wijsmuller. „Wij tonen verantwoordelijkheid en lef door zo’n gevoelig onderwerp te dragen.”