‘Gemeentelijke fusies leveren geen financieel voordeel op’

In 2009 fuseerden de gemeenten Moordrecht, Nieuwerkerk aan den IJssel en Zevenhuizen-Moerkapelle tot Zuidplas. Coelo concludeert in het nieuwe onderzoek dat fusies in het verleden financieel gezien positief noch negatief uitpakten, zowel op de korte als op de lange termijn.
In 2009 fuseerden de gemeenten Moordrecht, Nieuwerkerk aan den IJssel en Zevenhuizen-Moerkapelle tot Zuidplas. Coelo concludeert in het nieuwe onderzoek dat fusies in het verleden financieel gezien positief noch negatief uitpakten, zowel op de korte als op de lange termijn. Archieffoto ANP

De kabinetsbezuiniging van één miljard op gemeentelijke fusies is op drijfzand gebaseerd. Dat schrijft onderzoekscentrum Coelo van de Rijksuniversiteit Groningen vandaag in vakblad ESB.

Gemeentelijke fusies hebben geen enkel financieel effect, positief noch negatief, op korte noch lange termijn, concludeert het Coelo (Centrum voor onderzoek van de economie van de lagere overheden).

Het kabinet bezuinigt de komende drie jaar 360 miljoen euro op het gemeentefonds vanwege verwacht financieel voordeel na fusies. Dat bedraagt loopt na 2017 op tot een blijvende korting op het gemeentefonds van 975 miljoen euro per jaar. Dat bedrag is voor de gemeentelijke inkomsten wat de volledige motorrijtuigenbelasting plus bijna de gehele overdrachtsbelasting betekent voor de portemonnee van het Rijk.

‘Van besparing is geen sprake’

Het kabinet wil de besparing behalen via “schaalvoordelen”, “minder dubbeling van taken” en een “daling van het aantal gemeenteambtenaren”, zo staat in het regeerakkoord.

Maar van besparing is geen sprake, schrijft het Coelo. Het instituut vergeleek de totale uitgaven per hoofd van de bevolking in de afgelopen twaalf jaar in gefuseerde en niet-gefuseerde gemeenten; alle gemeenten die tussen 1997 en 2011 fuseerden – ruim driehonderd – werden onder de loep genomen. Conclusie: fusies pakken positief noch negatief uit. Dat geldt zowel voor kleine als voor grote gemeenten, en voor samenvoegingen van zowel twee als drie gemeenten. Volgens Coelo-onderzoeker Maarten Allers is de winst die je via fusies kunt behalen steeds kleiner geworden doordat gemeenten al intensief met elkaar samenwerken.

“Gemeenten laten hun vuilnis al ophalen door hetzelfde bedrijf. Ict en gebouwenbeheer regelen ze ook samen. Veel efficiëncywinst hebben gemeenten dus al binnengehaald.”

Kabinetsbezuiniging ligt al onder vuur

De kabinetsbezuiniging van 975 miljoen euro ligt al onder vuur. In het regeerakkoord staat dat gemeenten in de nabije toekomst minstens 100.000 inwoners moeten tellen. Maar minister van Binnenlandse Zaken Plasterk (PvdA) zwakte dat plan vorig jaar af: fusies moesten vrijwillig plaatsvinden, en een inwonertal van, zeg, 50.000 was ook goed.

Gezien die afzwakking eisen gemeenten dat het kabinet óók de bijbehorende bezuiniging laat vallen. Het Coelo-onderzoek is “een steun in onze rug”, zegt een woordvoerder van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. “Het kabinet heeft nu geen enkel argument meer om vast te houden aan deze onredelijke bezuiniging.”

Minister Plasterk zegt in een reactie dat de financiële paragraaf uit het regeerakkoord “leidend” is. En dat er ook onderzoeken zijn waaruit blijkt dat fusies wél lonen – niet zozeer financieel als wel bestuurlijk.

329 gemeenten onderzocht

Volgens het Coelo is het vandaag gepubliceerde onderzoek echter het “grondigste wetenschappelijk” onderzoek dat tot dusver is verricht naar de financiële gevolgen van gemeentefusies in Nederland. Zo moet Coelo zelf een uitspraak van twee jaar geleden bijstellen: in 2012 stelde het onderzoekscentrum nog dat lokale fusies leiden tot hógere uitgaven per hoofd van de bevolking.

Die conclusie – een directe reactie op het regeerakkoord van Rutte-II – was gebaseerd op de voorlopige resultaten van het onderzoek dat vandaag publiek wordt. In 2012 had het Coelo ‘slechts’ 106 fuserende gemeenten onder de loep genomen, nu zijn dat er 329.