‘Illegaal downloaden kost filmindustrie 78 miljoen per jaar’

Meldden de Volkskrant, NRC, RTL en andere media vorige week

illustratie marike knaapen
illustratie marike knaapen

De aanleiding

Filmproducenten klagen er al jaren over: mensen die gratis films downloaden. Het zou diefstal zijn, want de filmindustrie zou er veel geld door mislopen. Maar hoeveel geld, weet niemand.

Tot nu, want de Nederlandse filmindustrie heeft het laten onderzoeken. De jaarlijkse schade van illegaal downloaden zou 78 miljoen euro bedragen, werd vorige week bekend. Vrijwel alle media namen dit bedrag over, van nu.nl tot de Volkskrant en NRC Handelsblad. Hoe nauwkeurig is dit bedrag eigenlijk?

Waar is het op gebaseerd?

De filmindustrie heeft twee onderzoeksbureaus (Centerdata en IVIR) samen laten berekenen hoeveel films minder worden gekocht wanneer mensen deze gratis downloaden. Antwoord: per tien illegaal gedownloade films worden drie legale films (op dvd, video on demand of televisie) minder bekeken. Vervolgens is aan adviesbureau Consideratie gevraagd om de schade te berekenen. Het bureau komt uit op 78 miljoen euro per jaar.

En, klopt het?

We lezen beide onderzoeken door. Er blijkt een aantal opmerkelijke aannames in te staan die de uitkomst van 78 miljoen euro op zijn minst twijfelachtig maken:

De downloads. Om te berekenen wat de jaarlijkse schade is van illegaal downloaden, moet je weten hoevéél er wordt gedownload. 61 tot 71 miljoen films per jaar, volgens Consideratie. Dit getal is enerzijds gebaseerd op een enquête waarbij mensen is gevraagd hoeveel zij downloaden. Maar zo’n enquête is niet geheel betrouwbaar, erkennen de onderzoekers zelf, omdat mensen geneigd zijn sociaal wenselijke antwoorden te geven. Daarnaast is van 25 films bijgehouden hoe vaak deze werden gedownload. De meeste films zijn slechts een paar maanden gevolgd (en geen zes maanden, zoals Consideratie in haar persbericht suggereert) en vervolgens werd het aantal downloads doorberekend naar een heel jaar. De uitkomst is dus een zeer ruwe schatting, want we weten niet of de downloadaantallen van een film na een paar maanden zijn ingezakt. Bovendien zitten bij de 25 films die gevolgd zijn veel blockbusters, wat het beeld vertekent.

De kijkers. Films kijk je vaak samen. Er worden dus veel minder dvd’s gekocht dan bekeken. Centerdata/IVIR berekent dat voor iedere tien gedownloade films 1,3 dvd’s minder worden bekeken. Tegelijk bleek uit het onderzoek dat voor iedere tien gedownloade films 1,4 dvd’s minder worden gekocht. Met andere woorden: het onderzoek stelt dat het aantal bekeken dvd’s nagenoeg gelijk is aan het aantal gekochte dvd’s. Dit is een onwaarschijnlijke aanname, maar omdat het onderzoek hier wel van uitgaat komt de totale schade voor de dvd-verkoop op 65 miljoen euro per jaar. In werkelijkheid zal dit bedrag misschien wel de helft lager liggen, wanneer je aanneemt dat een dvd gemiddeld door twee personen wordt gezien. Voor gestreamde films houdt Consideratie er opvallend genoeg wél rekening mee dat deze door meerdere personen worden bekeken. Waarom deze nuance niet is gemaakt voor dvd’s, kan de onderzoeker van Consideratie niet uitleggen.

De btw. Uiteindelijk luidt de conclusie van het onderzoek dat de filmindustrie jaarlijks 78 miljoen euro misloopt. Alleen is dit bedrag inclusief btw. Waarom Consideratie 21 procent btw heeft meegerekend in haar totaalschade is onduidelijk. Want btw draag je af, het is geen geld dat de filmindustrie misloopt. In het persbericht over de studie wordt wel vermeld dat de 78 miljoen euro inclusief btw is, maar in de meeste mediaberichten is deze nuance weggevallen.

Conclusie

Er valt behoorlijk wat af te dingen op de stelling dat illegaal downloaden de filmindustrie 78 miljoen per jaar kost. Omdat het onderzoek uitgaat van de onwaarschijnlijke bevinding dat dvd’s evenveel worden gekocht als bekeken, en er bovendien onterecht btw is opgeteld bij het schadebedrag, zou de werkelijke schade tientallen miljoenen kunnen afwijken. Wij beoordelen de stelling als ongefundeerd.