Het dubbelspel van Poetin

De Russische president Poetin trekt de wet om Oekraïne binnen te vallen in, maar heeft nog genoeg opties om zijn zin door te drijven. De NAVO en minister Timmermans reageren sceptisch.

Een Oekraïens meisje deelt in Kiev snoep uit na een ceremonie waarbij militairen trouw aan het vaderland zweren.
Een Oekraïens meisje deelt in Kiev snoep uit na een ceremonie waarbij militairen trouw aan het vaderland zweren. Foto EPA

President Vladimir Poetin beheerst het dubbelspel als weinig anderen. De Russische leider tikt zijn tegenspelers in de Oekraïense crisis uit alsof het om honkbal gaat.

Gisteren liet zijn woordvoerder Dmitri Peskov weten dat de president de Federatieraad had gevraagd om de ongebreidelde presidentiële volmacht om militair in te grijpen in Oekraïne in te trekken. Vandaag heeft de senaat in Moskou de president op zijn wenken bediend. Nog voor de lunchpauze voegde de Federatieraad zich naar de opdracht van het Kremlin. Volgens Peskov heeft het intrekken van de volmacht tot doel de „toestand in de oostelijke regio’s van Oekraïne te normaliseren”.

Deze beslissing wordt ook door de Oekraïense president Petro Porosjenko gezien als een handreiking van Poetin aan het Westen. Moskou is daartoe bereid omdat het een nieuwe reeks sancties van het Westen wil voorkomen. De Russische economie kan die er niet bij hebben. Voor dit jaar wordt een groei verwacht van niet meer dan 0,4 procent, veel te weinig om de burgers tevreden te stellen.

De dreiging van een openlijke Russische invasie lijkt door het besluit van de Federatieraad geweken. De senaat had Poetin op zaterdag 1 maart per motie de bevoegdheid gegeven overal in Oekraïne gewapenderhand in te grijpen. Sinds vandaag ontbreekt daarvoor de formele grondslag. Dat is niet zonder betekenis, omdat in de Russische politiek formaliteiten een rol spelen. Alles wordt in Rusland zwart op wit afgedekt. Ook oorlog.

Maar heeft Poetin met deze terugtrekkende beweging van de Federatieraad al zijn gewapende opties nu ook opgegeven? Nee. Het biedt hem de kans op dubbelspel. In de Russische zakenkrant Vedomosti etaleerde een senator vandaag een interpretatie van het besluit die daarop preludeert. De motie van 1 maart mag dan ongedaan zijn gemaakt, de buitenlands politieke doctrine van 2009 is nog steeds van kracht. Oekraïne zal op grond daarvan weinig speelruimte krijgen. In deze ‘nationale veiligheidsstrategie’ staat namelijk onomwonden dat NAVO-lidstaten aan de grens „onaanvaardbaar” zijn en dat Rusland ook „de rechten en legitieme belangen van Russen in het buitenland” zal verdedigen.

Poetin zelf hield gisteren tijdens een bezoek aan Wenen ook een slag om de arm. Op een persconferentie zei hij daar dat het zevendaagse bestand in de Donbass „onvoldoende” is als de regering in Kiev niet over de brug komt met staatkundige hervormingen. Porosjenko kondigde vandaag aan dat hij morgen een eerste reeks grondwetswijzigingen aan het parlement presenteert. Maar of die in de ogen van het Kremlin voldoende zijn, is de vraag. Porosjenko wil het land zodanig decentraliseren dat met name de oostelijke provincies meer bestuurlijke en culturele autonomie krijgen. Rusland wil dat Oekraïne feitelijk een geopolitiek en economische neutraal land wordt, dat zich niet tot de Europese Unie of de NAVO kan wenden.

In Wenen eiste Poetin bovendien dat Kiev al zijn paramilitaire groepen ontwapent. „Zelfs de Maidan [het centrale plein in Kiev] is nog niet ontruimd”, klaagde Poetin. „Vandaag leggen wij de wapens neer en morgen verbranden zij ons levend”, zei hij in een verwijzing naar de rellen in Odessa en de dramatische brand daar in het postkantoor op 2 mei.

Kort voor zijn optreden in Oostenrijk bleek dat ook het geweld in de Donbass niet is geluwd. Bij Slavjansk haalden separatistische milities een Oekraïense helikopter neer. In de MI-8 zaten agenten van de staatsveiligheidsdienst SBOe. Allen kwamen om. Maar nu de Federatieraad zijn eerdere volmacht voor Poetin heeft ingetrokken, kan de Russische regering zeggen dat ze met dit soort acties niets heeft te maken. Het dubbelspel houdt zo voor alle partijen alle opties open.